Historia
instrumentu
Rozwój
instrumentu
Rozwój w XX wieku Gitara
klasyczna
Gitara
akustyczna
Gitara
elektryczna
Gitary
orkiestrowe
Rodzaje
gitar
Kryteria
oceny
Gamy
i skale
Chwyty
i akordy
Oznaczenia
akordów



Historia instrumentu
Instrumenty strunowe szarpane.

Instrumenty szarpane o skracanych strunach przeniknęły do Europy z dwóch środowisk pozaeuropejskich:

- ze środowiska perskiego dotarły za pośrednictwem Arabów instrumenty o kształcie zbliżonym do połowy gruszki.
- ze starożytnej Grecji przyjęły się instrumenty pochodzenia egipskiego, posiadające dwa ramiona połączone jarzmem, budowane pierwotnie ze skorupy żółwia i rogów antylopy.
Z pierwszego typu instrumentu powstała około XIII wieku europejska lutnia.

Posiadała ona strunnik naklejony na wierzchnią płytę i mocno odgiętą ku tyłowi główkę. Struny szarpano piórkiem bądź palcami. Przez długie wieki posługiwali się lutnią wędrowni śpiewający rycerze. Od lutni wywodzi się ukraińska domra, rosyjska bałałajka, a także mandolina - ludowy instrument Półwyspu Pirenejskiego i Apenińskiego.

Do drugiej grupy należała między innymi starogrecka kitara i lira.

W średniowieczu, zamiast dwu symetrycznych ramion zastosowano w kitrze szyjkę umożliwiającą przyciskanie strun, pozostawiając jednak płaski kształt pudła.
Powstała w ten sposób cytara.

Gitara, odróżniająca się od cytary bocznymi wcięciami pudła, pojawiła się w Hiszpanii w XIII wieku. W późnym średniowieczu rozpowszechniła się po całej Europie. Występowały także gitary o dwóch główkach zwane arcygitarami.

Gitarę klasyczną o obecnym kształcie skonstruował Antonio Torres w połowie XIX wieku.

Gitara jest instrumentem zaliczanym do grupy chordofonów czyli instrumentów muzycznych strunowych, których źródłem dźwięku jest pobudzona do drgań napięta struna: metalowa, jelitowa, jedwabna itp.

Rozróżnia się trzy grupy chordofonów: chordofony smyczkowe (np. skrzypce), uderzane (np. fortepian, cymbały) oraz chordofony szarpane (np. harfa, klawesyn).

Omawiany tutaj instrument zaliczany jest właśnie do tej ostatniej grupy, czyli do grupy chordofonów szarpanych.

Istnieją bardzo duże rozbieżności między źródłami co ostatecznego ustalenia czasu i miejsca pochodzenia pierwszej gitary. Jedne podają, że instrument ten pochodzi z czasów średniowiecza nie precyzując dokładnie miejsca jego pochodzenia. Inne źródła wskazują, że instrumenty wykazujące pewne cechy podobieństwa do gitary istniały już przed 1500 rokiem, zaś w krajach śródziemnomorskich pojawił się on w okresie Renesansu. Jeszcze inne że miejscem powstania była Afryka Północna gdzie gitara miała się narodzić jako wynik połączenia konstrukcji lutni, kitary i liry.
Pewne jest natomiast że, w XIII i XIV wieku istniał już instrument mający kształt ósemki, na którym najprawdopodobniej grano za pomocą kostki. Wskazuje to zatem na co najmniej pięćsetletnią tradycję tego instrumentu. Skąd jednak wynikają te rozbieżności i trudność w jednoznacznym określeniu rodowodu gitary ? Otóż są one wynikiem tego, iż podobny instrument zanim otrzymał znany nam dzisiaj kształt i brzmienie, istniał i ewaluował na przestrzeni wielu wieków począwszy od czasów przed naszą erą. Trudno jest zatem naukowcom określić jakie stadium rozwojowe można już przyjąć jako wiarygodny prototyp gitary.
Inaczej mówiąc problem tkwi w obraniu odpowiednich parametrów, które by o tym jednoznacznie świadczyły (kształt pudła rezonansowego, ilość strun, budowa gryfu, brzmienie, a może coś jeszcze innego).
Nie spierając się już dłużej na temat teorii czasu i miejsca powstania można przyjąć, że ogólnie instrumenty posiadające pudło rezonansowe, gryf z progami i naciągnięte nad nim struny wywodzą się z całą pewnością od instrumentów lutniowych.


Rozwój instrumentu
Jak już zostało wcześniej powiedziane korzenie gitary sięgają tzw. instrumentów lutniowych charakteryzujących się w swej budowie gruszkowatym pudłem rezonansowym. Trzeba dodać, że były to różne odmiany ewoluujących w swej budowie instrumentów. Niektóre z nich to: sitar o małym jajowatym pudle i długiej szyjce gryfu pochodzący z Persji, nazwany przez Chaldejczyków qitara ( VI w. p.n.e. );

Kitara - czyli instrument muzyczny używany przez starożytnych greków posiadający drewniane pudło rezonansowe o bocznych ściankach, zakończone dwoma wygiętymi, płaskimi ramionami połączonymi poprzeczką zwaną jarzmem. Struny z włókna roślinnego w liczbie od 3 do 12 nawinięte były z jednej strony na jarzmo, z drugiej umocowane u dołu pudła rezonansowego. Szarpano je płytką (plektronem). Kitara była instrumentem kultu Apollina. Symbolizowała umiar, harmonię i równowagę. Służyła do akompaniamentu w śpiewie, a także do gry solowej. Śpiew przy wtórze kitary zwano kitarodią.

Odmianą kitary w starożytnej Mezopotamii, Azji Mniejszej oraz Afryce Północnej była lira, w której do rezonatora ze skorupy żółwia lub drewna przymocowane były dwa ramiona połączone poprzeczką, zaś między rezonatorem a poprzeczką rozpiętych było od 7 do 11 strun, szarpanych palcami.
Rzymianie kitarę nazwali - cithara. Jak podają źródła była ona bardzo popularna za czasów cesarstwa rzymskiego, przekształcając się następnie w gruszkowate pudło rezonansowe z długim gryfem, o pięciu - sześciu strunach. Po upadku Imperium w V w. pojawiły się nowe odmiany cithary, na skutek zetknięcia z kulturami ludów północnych np. cister, psalterium, tanbura, liuto, mandora, theorbe, chittarone, colascione, orpheoreon oraz różne odmiany harf.

W VII i VIII w. w Hiszpanii była używana chrotta, o wyglądzie przypominającym kitarę, a później guitarra morisca, o wybrzuszonym, owalnym pudle z licznymi otworami w płycie i szerokiej szyjce. W kolejnym etapie kontynent europejski dzięki przybywającym na niego ludom arabskim wzbogacony został o nowe instrumenty, między innymi:

instrument smyczkowy o owalnym pudle w kształcie gruszki określany nazwą rebec - oraz wschodnią lutnię - instrument strunowy szarpany, znany nie tylko w krajach arabskich ale również w starożytnej Mezopotamii, Egipcie i Persji - w Europie rozpowszechniony we wczesnym średniowieczu przez poetów - muzyków zwanych trubadurami (Prowansja) i truwerami (północna Francja) - posiadający mocno wypukłe pudło rezonansowe o przekroju gruszkowatym, szyjkę z progami zakończoną wygiętą do tyłu główką z kołkami do naciągu strun w liczbie 6-16 strojonych kwartami i tercjami.
Lutnie budowano w różnych wielkościach i formach, od lutni dyskantowej po różne odmiany lutni basowej, jak arcylutnia, teorban, chitarrone. W Hiszpanii jednak w XIII w. całkowicie przyjął się rebec.
Później zaczęto grać na nim bez smyczka. Zmieniły się też jego nazwa oraz wygląd - jako mandola rozpowszechnił się wśród narodu hiszpańskiego.
Przez następne 300 lat mandola otrzymała boczne ścianki pudła rezonansowego oraz wcięcie ósemkowe, z niej to na początku XVIII w. narodziła się współczesna mandolina z korpusem rezonansowym o przekroju gruszkowatym i wypukłym spodzie oraz szyjką z metalowymi progami zakończoną odchyloną do tyłu deską kołkową. Liczba strun w tym instrumencie wynosiła osiem, strojenie zaś odbywało się parami w kwintach na wzór skrzypiec (g, d, a1, e2). Instrument ten jako instrument amatorski największą popularność zdobył w XIX w. W ten sposób dzięki ewaluacji mandoli powstał instrument będący bezpośrednią poprzedniczką gitary - vihuela (instrument o płaskim tyle i sześciu parach strun). Następnie jego nazwę zmieniono na guitarra espagnola. W XI w. na terenie Włoch pojawiła się z kolei guitarra latina, wywodząca się z rzymskiej cithary, przybierając charakterystyczny kształt.

W średniowieczu gitara była instrumentem używanym przez szeroki ogół społeczeństwa, podczas gdy organy były wykorzystywane w muzyce kościelnej, zaś lutnia na dworach.

Z historii instrumentu wynika, że dopiero w XVIII w., w gitarze zastosowano pojedyńcze struny. Dzięki temu wynalazkowi ułatwiającemu strojenie oraz za sprawą zwężenia gryfu, opanowanie techniki gry możliwe było w krótszym czasie.
Lutnia, której szczególny rozkwit nastąpił w XVI w. (m.in. F. da Milano we Włoszech, A. le Roy we Francji, L. Milan Hiszpanii, J. Dowland i T. Morley w Anglii, i W. Długoraj w Polsce; Jakub Polak - polski lutnista, który działał głównie w Paryżu) w tej sytuacji zaczęła szybko tracić na popularności.
Jak zatem widać gitara jest instrumentem wywodzącym się najprawdopodobniej od włoskiego późnośredniowiecznego instrumentu z bocznym wcięciem w korpusie rezonansowym i czterema strunami, a mianowicie guitarry latiny. Jednak od gitary współczesnej dzieliła ją jeszcze długa droga i wiele zmian. Dawne gitary miały węższe i głębsze pudła rezonansowe, współczesne mają mniej wyraźnie zaznaczone boczne wcięcie. Pierwotnie gitara miała cztery naciągi strun. W tym trzy podwójne, umocowane na kołkach podobnych do kołków skrzypcowych. Struny zaczepione były na mostku przyklejonym do korpusu rezonansowego. W ten sposób mostek utrzymywał właściwy naciąg strun W korpusie rezonansowym wydrążony był okrągły otwór, często ozdobiony wyrzeźbioną w drewnie rozetą. Szesnastowieczna gitara miała strój c-f-a-D, podobny do stroju środkowych grup (głosów) strun lutni i vihueli.
Od XVI do XIX w. w instrumencie wprowadzono wiele zmian. Najpierw dodano piąty naciąg strun a pod koniec XVIII wieku szósty. Podwojone struny zastąpiono pojedynczymi, nastrojonymi w porządku: E-A-d-g-h-e i taki strój zachował się do dziś. Główka przypominająca skrzypcową, została zastąpiona około płaską ruchomą główka z umocowanymi na niej kołkami.
W XIX wieku przy kolkach zamocowano dodatkowo metalowe śruby.
Dawne progi jelitowe, przywiązane do gryfu. zastąpiono w XVIII w. wbudowanymi progami z metalu lub kości słoniowej. Początkowo gryf znajdował się na równej linii z pudłem rezonansowym i w związku z tym niektóre progi były umieszczane bezpośrednio na pudle. W XIX wieku gryf zaczęto mocować nieco ponad płaszczyzną pudła i sięgał on aż do otworu rezonansowego. W celu polepszenia jakości dźwięku zmieniano również korpus i gitary. Stał się on szerszy płytszy, a płyta rezonansowa była bardzo cienka.
Poprzeczne belki wzmacniające płytę wewnątrz instrumentu zostały zastąpione promieniście rozmieszczonymi belkami układającymi się w formie wachlarza poniżej otworu rezonansowego. Szyjka, dawniej zbudowana z bloku drewna została zamieniona na klamrę lub rodzaj okucia przyklejonego do tylnej części instrumentu. Utworzona w ten sposób wewnątrz pudła przestrzeń zwiększała stabilność i równoważyła siłę napięcia strun.

Innowacje poczynione w XIX wieku w większości były dziełem Antonio Torresa, twórcy gitary klasycznej, która miała trzy jelitowe i trzy jedwabne struny owinięte metalowym drutem. Później zamiast jelit używano nylonu lub innego tworzywa sztucznego. Strun metalowych zaczęto używać dopiero pomiędzy 1860 a 1900 rokiem.

Muzyka gitarowa od XVI do XVIII w. była notowana w tabulaturach tzn. zapisie pokazującym rozmieszczenie palców na gryfie albo w systemie symboli literowych odnoszonych do poszczególnych akordów. Tabulatury gitar jazzowych przedstawiają symbole akordów rozmieszczone na siatce odwzorowującej struny i progi.

Popularność gitary wzrastała w XVII wieku, kiedy wychodziły z użycia lutnie i vihuela. Od tego czasu do początku XIX w gitara pozostała instrumentem dla amatorów jednak w Europie znanych było kilku wirtuozów takich jak: Gaspar Sanz, Robert de Visee, Fernando Sor i Joseph Kaspar Mertz. Współczesna technika gry na gitarze wiele zawdzięcza Hiszpanowi, Francisco Tarredze, którego transkrypcje dzieł Bacha, Mozarta i innych kompozytorów składają się na podstawowy repertuar koncertowy. On też stał się reformatorem sposobu gry na gitarze - stosował początkowo grę paznokciową, później zaś przyjął technikę opuszkową.

Osiągnięciami Tarregi są ponadto ustalone przez niego, a ogólnie przyjmowane dziś wzorce:
postawa grającego, użycie podnóżka, układ obydwu rąk - szczególnie prawej i palcowania lewej.
Zasługą jego jest również fakt dużej popularności muzyki gitarowej na początku XX w., za sprawą własnych, oryginalnych utworów i wspomnianych wyżej dokonanych transkrypcji wielkich mistrzów. Drobne utwory pedagogiczne Tarrega pisał z myślą o swoich uczniach w zależności od bieżących trudności technicznych w ich nauce gry.
W XX w do wyniesienia gitary do rangi instrumentu koncertowego przyczynili się również Andreas Torres Segovia, oraz kompozytorzy Heitor Villa-Lobos i Manuel de Falla komponujący utwory przeznaczone specjalnie na ten instrument.

Wiek XX uczynił z gitary najbardziej popularny instrument ze względu na jej małe skomplikowanie w budowie oraz dużą dostępność. Szczególną cechą gitary są dosyć duże możliwości techniczno - wykonawcze, przy stosunkowo małych wymiarach instrumentu i łatwym transporcie. Uniwersalność gitary powoduje, że wykorzystuje się ją w przeróżny sposób. Jest to jeden z najlepiej przystosowanych instrumentów strunowych zarówno do grania akordów, jak i melodii, w akompaniamencie jak również i do gry solowej. Na całym świecie można usłyszeć niezwykłe różnorodne w stylu i formie utwory gitarowe, począwszy od ludowych melodii granych na instrumentach wykonywanych domowym sposobem, aż do wyrafinowanych kompozycji wykorzystujących szerokie wręcz wirtuozowskie możliwości. W ostatnich latach pojawiła się możliwość wykorzystania gitary w systemie MIDI (Musical Instruments Digital Interface). Za pomocą odpowiednich przystawek elektromagnetycznych (lub np. piezoelektrycznych) zamontowanych w mostku gitary lub w innym miejscu poprzez konwerter MIDI (lub specjalizowany konwerter A/C (sygn.analogowy/sygn.cyfrowy) ) dokonuje się zamiany analogowej postaci dźwięku na postać cyfrową, co pozwala na przyłączenie jej do zewnętrznych urządzeń cyfrowych - procesorów sygnałowych - dysponujących barwami różnorodnych instrumentów muzycznych oraz wieloma innymi możliwościami. Możliwa jest również współpraca z innymi urządzeniami elektronicznymi systemów tego typu. Ponadto system MIDI oferuje duże bogactwo rozwiązań technicznych, takich jak np: dodatkowe banki brzmień instrumentów, próbkowanie barw (sampling), współpracę z komputerem - a więc możliwość komponowania, nagrywania, edycji, zmiany wysokości dźwięku bez zmiany czasu jego trwania, zmianę czasu jego trwania bez zmiany jego wysokości, dodania różnego rodzaju efektów itp. oraz wiele innych w zależności od możliwości programu i wykorzystywanego sprzętu komputerowego.


Rozwój instrumentu w XX wieku.
Trendy rozwojowe w XX w

  • Na początku XX wieku zaczęto stosować plastikowy kołnierz ochronny umieszczony na pudle rezonansowym. Tego typu gitarą był Gibson Style O. Ponadto charakteryzował się on dość fantazyjnymi wycięciami pudła.
    Inny model, Gibson'a L-4 posiadał natomiast pręt usztywniający w szyjce. Kolejny, L-5, został wyposażony w wewnętrzny rezonator o nazwie Virzi, a ponadto wyróżniał się dwoma otworami rezonansowymi typu f.
  • Lata dwudzieste przyniosły nowe konstrukcje rezonatorów autorstwa braci Dopyera, które wytwarzały zupełnie nowe brzmienie. Rezonatory te stosowano nie tylko w gitarach z drewnianym pudłem rezonansowym, ale także w gitarach metalowych. Przykładem takiej gitary jest National Style O. Rickenbacker Electro Spanish z 1931 roku to pierwsza gitara, w której zastosowano przetworniki elektromagnetyczne.

    Gitary tego typu zostały określone jako elektro-akustyczne, a wielu producentów rozpoczęło ich produkcję.

  • Gibson stworzył model ES-150, w którym przetwornik został umieszczony tuż przy szyjce. W kolejnym etapie rozpoczęto eksperymenty zmierzające do zastąpienia pudła rezonansowego litym drewnem. Efektem tych poczynań była np. gitara Bigsby Merle Travis, której korpus stanowiło lite drewno.

  • Inną ciekawą konstrukcją z tego okresu jest gitara skonstruowana przez Les Paula, która posiada szyjkę przymocowaną do sosnowej deski, będącej przedłużeniem szyjki. Na desce umieszczono przetworniki i strunociąg. Oprócz tego gitara ta posiada zwykłe pudło od gitary akustycznej.

  • W roku 1950 powstał Fender Broadcaster (później: Telecaster), pierwsza seryjnie produkowana gitara z korpusem wykonanym z litego drewna.
  • Dwa lata później pojawił się pierwszy Gibson Les Paul, również z litego drewna. Gitara ta posiadała wiele elementów z wcześniejszych modeli elektro-akustycznych.
  • W 1953 roku ukazał się Fender Stratocaster, będący rozwinięciem idei Telecastera. Dodatkowo Stratocaster miał zamontowany system Vibrato.
    Kolejnymymi ciekawymi modelami były trzy gitary Gibsona: Flying V, Explorer, Futura i Moderne. Modele te posiadały intrygujące kształty jak na lata pięćdziesiąte. Wszystkie zostały wyposażone w dwa Humbuckery oraz mostki Tune-O-Matic.
  • Na początku lat sześćdziesiątych powstał następca Les Paula - Gibson SG. Nowością była szyjka o bardziej płaskim profilu, która dodatkowo została wklejona w korpus na wysokości 22 progu, co zwiększyło komfort gry poprzez łatwiejszy dostęp do wysokich pozycji na szyjce.
  • W roku 1966 firma Ovation stworzyła gitarę z pudłem rezonansowym wykonanym z włókna szklanego. Gitara ta była wyposażona w przetworniki piezoelektryczne i stanowiła bardzo nowoczesną konstrukcję.
  • Z kolei w roku 1977 skonstruowano pierwszą gitarę-syntezator. Producentem tego instrumentu była firma Roland, która nazwała go GS-500. Zewnętrznie była to gitara wzorowana na Les Paulu, jednak działała zupełnie inaczej, niż znane dotąd modele, gdyż sterowała syntezatorem Roland GR-500.
  • Lata osiemdziesiąte to masowa produkcja nowoczesnych gitar z wibratorem Floyd-Rose. Na uwagę zasługują tu konstrukcje firmy Steinberger, wykonane z kompozytu grafitowo-epoksydowego, wyposażone w specjalny mostek z wibratorem i pozbawione główki (jej funkcję pełni mechanizm umieszczony przy mostku).

    Światowi liderzy - wytwórcy gitar.

    Gitary elektryczne:

    Gibson, Ibanez, Fender, Epiphone, Parker

    Gitary klasyczne:

    Prince, Admira, Alhambra, Manuel, Rodriguez, Conchita

    Gitara klasyczna
    Kształt i budowa gitary klasycznej zostały zaczerpnięte z dziewiętnastowiecznych hiszpańskich instrumentów Antonia Torresa. Jednak ten pierwowzór doskonalono w różnych krajach, dlatego obecnie wiele bardzo dobrych instrumentów koncertowych powstaje poza Hiszpanią.
    Do jej produkcji zazwyczaj używa się czterech rodzajów drewna: brazylijskiego lub indyjskiego palisandru, alpejskiego świerku z centralnej Europy, mahoniu z Płd. Ameryki i hebanu z Cejlonu.
    Drewno przez kilka lat przechowywane jest w specjalnych warunkach, po czym ręcznie wykonuje się z niego poszczególne części instrumentu.
    Średnio wykonanie jednej gitary wymaga ok. 120 godzin intensywnej pracy.
  • Najpierw wycina się i formuje szyjkę.
  • Następnie płyta rezonansowa jest przymocowywana do końca szyjki, a boki dopasowywane do szczelin.
  • Tył przyczepia się do boków i szyjki za pomocą listwy wzmacniającej.
  • Na końcu dopasowuje się inkrustację na brzegu pudła, gryf oraz strunnik.
  • Kiedy gitara jest sucha, dodaje się mechanizm kołkowy i struny.
  • Teraz można już sprawdzić brzmienie.
  • statnią czynnością jest powlekanie instrumentu politurą lub malowanie natryskowe.

    Twórcy zmieniają drobne elementy konstrukcyjne poszczególnych egzemplarzy, dzięki czemu uwydatniają ich odrębne cechy i każda gitara brzmi inaczej.

    O barwie dźwięku, jego sile i długości decydują właściwości drewna, z którego zrobiona jest płyta rezonansowa, jej konstrukcja, a także każdy element pudła i szyjki. Wydobycie i połączenie właściwości tych elementów decyduje o brzmieniu gitary.

    Ten typ gitar służy przede wszystkim do wykonywania muzyki poważnej - klasycznej. Dźwięk gitary klasycznej jest łagodny, ciepły, ale zarazem pełny. W szczególności właśnie do niej przeznaczone są struny nylonowe przy czym trzpienie kluczy, czyli kołeczki na które nawijamy struny są również plastikowe. Niektórzy jednak używają strun metalowych ponieważ ich dźwięk jest ostrzejszy, lecz w tym momencie traci się cechy charakterystyczne właśnie dla gitar klasycznych, a sama gitara zaczyna brzmieć jak gitara akustyczna.




    Gitara akustyczna
    Gitara akustyczna z metalowymi strunami została ukształtowana w Ameryce, w XIX wieku.
    Grupa amerykańskich przemysłowców wynalazła nowy rodzaj gitary akustycznej, której pomysł zaczerpnięto z tradycji europejskich. Strun metalowych zaczęto używać pomiędzy 1860 a 1900 rokiem, i do lat 30. stały się one normą. Dzisiaj, gitary z metalowymi strunami pojawiają się w różnych formach, między innymi jako instrumenty z wycięciami i modele elektroakustyczne. Gitary z metalowymi strunami posiadają ciężkie belkowanie i wzmocniony strunnik, co równoważy nacisk strun. Ich dźwięk jest jasny, czysty i ostry. Mają one różnorodną barwę, od ostrej - powstającej przy strunniku - do łagodnej w pobliżu gryfu. Na gitarach tych gra się zarówno palcami, jak i kostką. Można na nich uzyskać duże natężenie dźwięku. Europejski lub kanadyjski świerk (czasami, czerwony cedr) są tradycyjnie wykorzystywane do budowy płyty rezonansowej. Belkowanie wykonuje się z drzewa świerkowego, szyjkę z brazylijskiego mahoniu, gryf i strunnik z palisandru lub hebanu, a tył i boki z mahoniu, klonu lub palisandru.

    W końcu XX wieku względy ekonomiczne sprawiły, że jest mniej możliwości użycia tych materiałów. W rezultacie zaczęto wykorzystywać inne gatunki drzewa, zwłaszcza do budowy boków i tyłu.
    Gitara akustyczna służy przede wszystkim do gry akordowej - do akompaniamentu. Jest popularnym instrumentem w muzyce pop, folk, country a także wśród amatorów np. przy ognisku. Większa niż u gitary klasycznej szyjka ułatwia chwytanie akordów, a większe pudło rezonansowe daje głośniejszy dźwięk.
    Najczęściej stosowane są w tym przypadku struny metalowe, przy czym kołeczki (tak zwane klucze) mocujące je, wykonane są również z metalu. Dodatkowo kołeczki mają mniejszą średnice, co umożliwia silniejsze i bardziej precyzyjne naciągnięcie struny.
    Z powodu metalowych strun szyjka często wzmocniona jest metalowym prętem, a podstawek ustawiony jest lekko pod skosem w celu korekcji różnej ich grubości
    Czasem przy siodełku znajduje się próg zerowy na którym opierają się struny. Spotyka się również gitary akustyczne ze strunami nylonowymi, ponieważ łatwiej się je przyciska i mniej bolą ręce, co może znacznie ułatwić pierwsze kroki w nauce grania na tym instrumencie.


    Gitara elektryczna
    Instrument ten został skonstruowany około roku 1936, jednak dopiero od mniej więcej dwudziestu pięciu lat świecie gitar elektrycznych największą popularnością cieszą się gitary z korpusami typu solid-body, czyli tak zwanymi deskami.
    Nazwa deska wynika z faktu, iż tego typu gitary nie mają charakterystycznego pudła rezonansowego tak jak to było w przypadku gitary klasycznej i akustycznej, zaś jego rolę pełni pełny korpus w postaci deski wykonanej z litego drewna lub innego materiału.
    Zasada działania gitary elektrycznej oparta jest na zjawisku drgania metalowych strun w polu magnetycznym przetwornika.

    Powoduje to mianowicie zaindukowanie się w nim prądu o takiej samej częstotliwości co drgające struny.
    Otrzymany sygnał elektryczny można znacznie wzmocnić i przetwarzać elektronicznie np. zmieniać barwę dźwięku, dodać pogłos, echo, wibracje oraz wiele innych efektów. Otwiera to przed gitarzystą olbrzymie możliwości. Strunociąg gitary elektrycznej umożliwia regulacje wysokości i menzury dla każdej struny.

    Niekiedy producenci wyposażają swoje gitary także w mikrostroiki znajdujące się w mostku umożliwiające dodatkowe strojenie.
    Często spotykaną odmianą gitary elektrycznej jest gitara elektro-akustyczna.
    Jest to gitara najczęściej typu hollow-body, a więc z korpusem wykonanym jako pudło rezonansowe o dużej grubości, wyposażona w przystawki elektromagnetyczne. Barwa dźwięku tego instrumentu zależy od właściwości rezonansowych pudła i jakości układu przetwarzania elektrycznego.


    Gitary orkiestrowe
    Wśród gitar wyróżnić również można typ gitar używanych do gry w orkiestrze.
    Ten rodzaj gitary został wynaleziony w Stanach Zjednoczonych, pod koniec XIX wieku i nadal produkuje go większość wybitnych twórców gitar.
    Głównym konstruktorem był Orville Gibson, który tworzył gitary, mandoliny i inne instrumenty strunowe z wypukłym przodem i tyłem, żłobione w jednym kawałku drewna. Przez cały XX wiek, gitary orkiestrowe poddawane były nieustannym modyfikacjom. Ten proces wpłynął na rozpowszechnienie gitar akustycznych i instrumentów z wycięciami oraz zastosowaniem przetworników. Elektryczna gitara orkiestrowa stała się podstawą wynalezienia całej rodziny gitar orkiestrowych i płaskich. Gitara ta uznawana jest często za instrument do gry kostką. Jej zastosowanie wiąże się z muzyką jazzową.

    Gitary orkiestrowe dzieli się na dwie grupy:

  • akustyczne, wzmacniane czasami przy użyciu ruchomego przetwornika
  • elektryczne, mające przetworniki przytwierdzone do pudła

    Cechą charakterystyczną tego typu gitar jest wypukły wierzch i tył oraz duża komorę akustyczna, zwiększająca natężenie dźwięku wydobywanego z instrumentu. Otwór rezonansowy w pierwszych gitarach orkiestrowych był okrągły. W latach 20- i 30- tych wprowadzono "efy", do których pomysłu dostarczyła rodzina instrumentów smyczkowych.
    W latach 40- tych większość producentów, jako jedną z możliwości, zaczęła stosować wycięcia, ułatwiające dostęp do wyższych rejestrów. Tradycyjny instrument miał żłobiony wierzch, zrobiony ze świerku i klonowy tył oraz boki. Tańsze, produkowane masowo instrumenty często wykonywane były z laminowanego, prasowanego klonu.


    Rodzaje gitar
    Gitara klasyczna - służy do wykonywania muzyki poważnej (klasycznej). Przeznaczone są dla niej struny nylonowe - kołeczki, na które nawijamy struny są plastikowe. Niektórzy jednak używają strun metalowych, ponieważ ich dźwięk jest ostrzejszy.
    Gitara akustyczna - służy do gry akordowej - do akompaniamentu. Węższa niż u gitary klasycznej szyjka ułatwia chwytanie akordów, a większe pudło rezonansowe daje głośniejszy dźwięk. Ma struny metalowe. Kołeczki są metalowe (struny metalowe nie ślizgają się w nich) i mają mniejszą średnicę, co umożliwia silniejsze i bardziej precycyjne naciągnięcie struny. Szyjka często wzmocniona jest metalowym prętem. Spotyka się też gitary akustyczne ze strunami nylonowymi, ponieważ łatwiej się je przyciska (są grubsze i mniej naciągnięte).

    Hollow body - jest to odmiana gitary akustycznej, zwana także "gibsonką". Boki gitary są niższe, a spód i płyta wierzchnia są wypukłe.
    Zamiast otworu rezonansowego występują dwa wycięcia po bokach. Strunnik zaczepiony jest u dołu pudła rezonansowego.
    Czasami w pudle występuje wcięcie ułatwiające grę na wyższych progach.

    Gitara hawajska - ludowy instrument Wysp Hawajskich.
    Pochodzi ona od gitary klasycznej.
    Ma większe pudło, szyjkę dłuższą i bez progów, wyższe siodełko i metalowe struny. Do gry, instrument kładzie się na kolanach lub odpowiednim stoliku. Dźwięk wydobywa się specjalnymi pierścieniami nałożonymi na palce prawej ręki, a struny skraca się metalową poprzeczką (tzw. capotasto) trzymaną w lewej ręce.

    Gitara akustyczno-elektryczna - jest to gitara typu hollow body wyposażona w przystawki elektromagnetyczne.
    Barwa dźwięku zależy od właściwości rezonansowych pudła i elektrycznego przetworzenia.

    Gitara elektryczna - W gitarze tej drganie strun metalowych w polu magnetycznym przetwornika, indukuje w nim prąd o takiej samej częstotliwości co drgającej struny. Otrzymany sygnał elektryczny można znacznie wzmocnić i przetwarzać (np. zmieniać barwę dźwięku, czyli wyciszać lub eksponować pewne tonu harmoniczne). Nie mają one pudła rezonansowego, tylko pełny korpus (solid body). Mostek (podstawek) umożliwia regulację wysokości i menzury dla każdej struny. Gitary elektryczne posiadają więcej progów, mają węższy i zaokrąglony gryf i są bardzo miękkie, co znacznie ułatwia grę. Istnieją także hawajskie gitary elektryczne.

    Gitara basowa - Pierwotnie była to gitara sześciostrunowa, rozszerzona o kilka (3 do 9) strun przebiegających nad osobną szyjką umieszczoną powyżej normalnej. Obecnie jako gitarę basową rozumiemy gitarę elektryczną o czterech (ewentualnie 5 strunach). Struny te, dają dźwięki odpowiadające czterem najgrubszym strunom gitary sześciostrunowej, ale o oktawę niższe.

    Kryteria oceny gitary
  • Pierwszym i najbardziej naturalnym kryterium wyboru gitary jest jej wygląd. Już na jego podstawie można ocenić klasę gitary. Należy zwrócić uwagę, czy nie ma ona uszkodzeń mechanicznych. Pęknięcia lub obicia pudła mogą pogorszyć dźwięk, natomiast rysy na szyjce (gryfie) przeszkadzają przy przesuwaniu po niej dłoni. Jakość pudła moźemy zbadać opukując je. Dźwięk przy pukaniu w miejsca symetryczne względem strun powinien być taki sam.

  • Kolejna rzecz, na którą możemy zwrócić uwagę, to czy przy naciągnięciu struny śrubki kręcą się lekko i nie przeskakują. Maszynki nie powinny mieć jednak zbyt dużego luzu, gdyż mogą brzęczeć podczas gry.

  • Powinniśmy sprawdzić, czy strunnik oraz szyjka są solidnie przyklejone do pudła gitary (nie może być szpar). Ponadto, czy są one umieszczone w jednej linii i czy szyjka nie jest wypaczona - struny mają biec dokładnie wzdłuż gryfu, a nie pod kątem.

  • Struny powinny być możliwie blisko gryfu. Im są dalej, tym dociskanie ich staje się trudniejsze (mówimy, że gitara jest twarda). Jeżeli struny są blisko gryfu (gitara miękka), należy sprawdzić czy progi są równe. Jeżeli jeden z progów jest niższy, struna naciśnięta na tym progu może opierać się o próg następny. Jeżeli dźwięk wydobywany ze struny naciskanej kolejno na kilku progach nie będzie czysty, będzie tłumiony lub taki sam, to znaczy, że mamy gitarę z nierównymi progami. W szczególności, jeśli chcemy kupić gitarę rosyjską z przykręconą szyjką, musimy dokupić do niej kluczyk i przy naciągniętych strunach wyregulować nachylenie gryfu tak, aby gitara nie była zbyt twarda , ale żeby naciskane struny nie dotykały sąsiednich progów.

    Najlepszym testem jest nastrojenie gitary i sprawdzenie, czy akordy grane na różnych progach brzmią poprawnie. Jeśli jednak nie mamy na to czasu (lub nie umiemy), możemy sprawdzić, czy na progu XII (powinien on wystąpić w połowie odległości podstawek - siodełko), występują dźwięki o oktawę wyższe niż strun pustych. Dźwięk ten współgra najlepiej z dźwiękiem struny pustej. Jeżeli lepiej od niego odpowiadają inne dźwięki z progów XI, lub XIII, a strun jest dobrze naciągnięta, nastrojenie gitary może okazać się niewykonalne. Należy sprawdzić tak wszystkie struny.
    Innym testem nie wymagającym nastrojenia gitary może być zagranie na jednej strunie gamy. Jeżeli kupujemy gitarę elektryczną, należy sprawdzić czy jest ona odporna na zakłócenia elektromagnetyczne - lekkie dotknięcie struny palcem nie powinno powodować trzasków. Ponadto, należy zobaczyć, czy jest ona dobrze wyważona - przy zawieszeniu na szyi nie powinna się przekrzywiać.


  • Kryteria oceny instrumentu
  • Pierwszym i najbardziej naturalnym kryterium wyboru gitary jest jej wygląd. Już na jego podstawie można ocenić klasę gitary. Należy zwrócić uwagę, czy nie ma ona uszkodzeń mechanicznych. Pęknięcia lub obicia pudła mogą pogorszyć dźwięk, natomiast rysy na szyjce (gryfie) przeszkadzają przy przesuwaniu po niej dłoni. Jakość pudła moźemy zbadać opukując je. Dźwięk przy pukaniu w miejsca symetryczne względem strun powinien być taki sam.

  • Kolejna rzecz, na którą możemy zwrócić uwagę, to czy przy naciągnięciu struny śrubki kręcą się lekko i nie przeskakują. Maszynki nie powinny mieć jednak zbyt dużego luzu, gdyż mogą brzęczeć podczas gry.

  • Powinniśmy sprawdzić, czy strunnik oraz szyjka są solidnie przyklejone do pudła gitary (nie może być szpar). Ponadto, czy są one umieszczone w jednej linii i czy szyjka nie jest wypaczona - struny mają biec dokładnie wzdłuż gryfu, a nie pod kątem.

  • Struny powinny być możliwie blisko gryfu. Im są dalej, tym dociskanie ich staje się trudniejsze (mówimy, że gitara jest twarda). Jeżeli struny są blisko gryfu (gitara miękka), należy sprawdzić czy progi są równe. Jeżeli jeden z progów jest niższy, struna naciśnięta na tym progu może opierać się o próg następny. Jeżeli dźwięk wydobywany ze struny naciskanej kolejno na kilku progach nie będzie czysty, będzie tłumiony lub taki sam, to znaczy, że mamy gitarę z nierównymi progami. W szczególności, jeśli chcemy kupić gitarę rosyjską z przykręconą szyjką, musimy dokupić do niej kluczyk i przy naciągniętych strunach wyregulować nachylenie gryfu tak, aby gitara nie była zbyt twarda , ale żeby naciskane struny nie dotykały sąsiednich progów.

    Najlepszym testem jest nastrojenie gitary i sprawdzenie, czy akordy grane na różnych progach brzmią poprawnie. Jeśli jednak nie mamy na to czasu (lub nie umiemy), możemy sprawdzić, czy na progu XII (powinien on wystąpić w połowie odległości podstawek - siodełko), występują dźwięki o oktawę wyższe niż strun pustych. Dźwięk ten współgra najlepiej z dźwiękiem struny pustej. Jeżeli lepiej od niego odpowiadają inne dźwięki z progów XI, lub XIII, a strun jest dobrze naciągnięta, nastrojenie gitary może okazać się niewykonalne. Należy sprawdzić tak wszystkie struny.
    Innym testem nie wymagającym nastrojenia gitary może być zagranie na jednej strunie gamy. Jeżeli kupujemy gitarę elektryczną, należy sprawdzić czy jest ona odporna na zakłócenia elektromagnetyczne - lekkie dotknięcie struny palcem nie powinno powodować trzasków. Ponadto, należy zobaczyć, czy jest ona dobrze wyważona - przy zawieszeniu na szyi nie powinna się przekrzywiać.


    Gamy i skale
    W utworach muzycznych używamy z reguły dźwięków z pewnej grupy zwanej gamą lub skalą.

    Gamy

    W muzyce europejskiej od XVI wieku w utworach muzycznych obowiązują prawa harmonii polegające na stosowaniu gamy durowej i trzech gam molowych. Gamy mogą zaczynać się od dowolnego dźwięku pzyjmując jego nazwę. Obejmują one dźwięki we wszystkich oktawach. W jednej oktawie jest to siedem dźwięków zwanych stopniami gamy. Gama durowa inaczej nazywana majorową.

    Dźwięki tyej gamy są najczęściej oddalone o cały ton, tylko między trzecim i czwartym oraz sióbmym i ósmym stopniem występują półtony.
    Podstawową gamą durową jest gama C-dur. W jej skład wchodzą dźwięki: c,d,e,f,g,a,h,c (półtony pomiędzy e i f, oraz h i c),nazywane także: do,re,mi,fa,sol,la,si,do.

    Gama molowa ,zwana minorową,
    ,
    ma jeden półton między drugim i trzecim dźwiękiem.

    Położenie drugiego jest różne - są trzy rodzaje gam molowych. Podstawowa tonacja molowa to a-moll: - naturalna: a,h,c,d,e,f,g,a (półtony pomiędzy h i c, oraz e i f) - harmoniczna: a,h,c,d,e,f,gis,a (półtony pomiędzy h i c,e i f, oraz gis i a) - melodyczna: a,h,c,d,e,fis,gis,a (grana w górę); a,g,f,e,d,c,h,a (grana w dół) Pasażem nazywamy występujące po sobie: pierwszy, trzeci i piąty dźwięk gamy durowej lub molowej

    Gama chromatyczna jest to gama, której dźwięki oddalone są od siebie o półton (dwanaście dźwięków w jednej oktawie).

    Skale modalne.

    Można je budować używając np. dźwięków gamy C-dur i zaczynając od dowolnego stopnia tej gamy.

    Istnieje więc siedem skal modalnych:

    - Jońska: c,d,e,f,g,a,h,c (odpowiada gamie durowej)

    - Dorycka: d,e,f,g,a,h,c,d (molowa o podwyższonym szóstym dźwięku) - Frygujska: e,f,g,a,h,c,d,e (molowa o obniżonym drugim stopniu. Często wykorzystywana we flamenco) - Lidyjska: f,g,a,h,c,d,e,f (durowa z podwyższonym szóstym stopniem) - Miksolidyjska: g,a,h,c,d,e,f,g (durowa z obniżonym szóstym dźwiękiem. Stosowana najczęściej w bluesowej lub jazzowej improwizacji) - Eolska: a,h,c,d,e,f,g,a (odpowiada naturalnej gamie molowej) - Lorycka: h,c,d,e,f,g,a,h (zmniejszona)

    Strojenie gitary

    Umiejętność dokładnego strojenia gitary jest sprawą podstawową.
    To w głównej mierze od dobrego dostrojenia instrumentów zależy harmonia i brzmienie wykonywanych przez nas utworów.
    Istnieje kilka sposobów strojenia gitary.
    Na początek należy dowolną strunę instrumentu dostroić do dżwięku wzorcowego, najlepiej pianina lub kamertonu. Kamerton po uderzeniu wydaje dźwięk o częstotliwości 440 Hz, a-razkreślne.
    Dżwięk ten jest wydawany przez prawidłowo nastrojoną strunę e (pierwszą) naciśniętą na piątym progu.
    Gdy dżwięk wydawany przez tą strunę naciśniętą na piątym progu brzmi identycznie jak ten wydawany przez kamerton oznacza to, że struna e (pierwsza) jest nastrojona prawidłowo.

    Teraz zostało już tylko pięć strun. Strunę h (drugą) należy dostrajać tak długo, aż dżwięk wydany po naciśnięciu jej na piątym progu będzie brzmiał tak samo jak uprzednio nastrojona pusta struna e (pierwsza).

    Strojenie struny g (trzeciej) jest analogiczne, z tym tylko wyjątkiem że należy ją nacisnąć na czwartym progu.

    Struny d,a, oraz e stroimy identycznie jak strunę h (drugą) czyli poprzez porównywanie dżwięku wydanego poprzez naciśnięcie struny na piątym progu do pustej struny wcześniejszej.




    Chwyty i akordy
    Akord - jest to kilka dźwięków brzmiących jednocześnie.

    Akordy są najczęściej wykorzystywane w akompaniamencie (towarzyszą melodii granej na innym instrumencie, lub śpiewanej, wzbogacają ją).

    Chwyt gitarowy - jest to przyciśnięcie strun w odpowiednich miejscach, by dały one dźwięki wchodzące w skład danego akordu. Jednemu akordowi może odpowiadać kilka chwytów.

    Najczęściej występujące akordy to trójdźwięki (duroowy, molowy, zmniejszony, zwiększony).

    Akordy durowe oznaczamy dużą literą, molowe - małą, lub literką "m", zmniejszone - "zm", lub "-", a zwiększone - "zw", lub "+". Cyfry, wskazują o które dźwięki z danej gamy należy rozszerzyć akord. Najpopularniejszy akord - trójdźwięk durowy - to pierwszy, trzeci i piąty dźwięk gamy durowej. Przykładowo dla gamy C-dur (akord C), są to dźwięki: c,e,g (oraz wszystkie te dźwięki podwyższone, lub obniżone o oktawy).


    Oznaczenie akordów
    Oznaczenia i dźwięki akordów na przykładzie tonacji C:

    Trójdźwięki:
    - C - c,e,g - durowy
    - C5 - c,e,g - durowy z wyeksponowanym piątym dźwiękiem
    - c, Cm, Cmaj - c,es,g - molowy
    - C-, Czm, Cdim, Cm5- - c,es,ges - zmniejszony
    - C+, Czw, C5+, C5# - c,e,gis - zwiększony, durowy ze zwiększoną kwintą
    - C5-, C5b - c,e,ges - durowy ze zmniejszoną kwintą

    Czterodźwięki:

    - C2 - c,d,e,g - durowy z sekundą wielką
    - C4 - c,e,f,g - durowy z kwartą czystą
    - C6- - c,e,g,as - durowy z sekstą małą
    - C6 - c,e,g,a - durowy z sekstą wielką
    - C7 - c,e,g,b - durowy septymowy
    - C7+ - c,e,g,h - durowy z septymą wielką
    - Czm7 - c,es,ges,b - septymowy półzmniejszony
    - C7/5- - c,e,ges,b - durowy septymowy ze zmniejszoną kwintą
    - C7/5+ - c,e,gis,b - durowy septymowy ze zwiększoną kwintą
    - C7/4 - c,f,g,b - durowy septymowy z kwartą zamiast tercji
    - c6,Cm6 - c,es,g,a - molowy z sekstą wielką
    - c7,Cm7 - c,es,g,b - molowy septymowy

    Pięciodźwięki:

    - C7/2 - c,e,g,b,d - durowy nonowy, septymowy z sekundą wielką
    - C7/6 - c,e,g,a,b - durowy septymowy s sekstą wielką
    - C9- - c,e,g,b,des - durowy nonowy z noną małą czasem bez prymy
    - C9/5- - c,e,ges,b,d - durowy nonowy ze zmniejszoną kwintą
    - C9/5+ - c,e,gis,b,d - durowy nonowy ze zwiększoną kwintą
    - c9,Cm9 - c,es,g,b,d - molowy nonowy

    Sześciodźwięki:

    - C11 - c,e,g,b,d,f - dur undecymowy
    - C13 - c,e,g,b,d,a - dur tercdecymowy

    Zamiast zapisu: Cis, Ces, zdarza się: Cb, C#. Natomiast w konwencji amerykańskiej akordy H oznacza się B, a B - BB.

    Chwyty zapisuje się na diagramie przedstawiającym gryf używając znaków:

  • o - miejsce przyciśnięcia struny palcem
  • x - struna nie użyta lub tłumiona
  • * - może być przyciśnięta lub pusta
  • cyfry rzymskie - oznaczają numer progu

    Jednemy akordowi może odpowiadać kilka chwytów. To, który z nich złapiemy i jak ustawimy palce, zależy od tego jaki chwyt trzymaliśmy wcześniej.