Jazz

(ang. chałas, zgiełk) - tak nazwany został w Chicago rodzaj muzyki wywodaącej się z amerykańskiego Południa (St. Louis, Kansas City, Louisville, Nowy Orlean). Twórcami jazzu byli wspólnie biali i czarni Amerykanie. Korzenie jazzu sięgają do Afryki Zachodniej, skąd przywożono czarnych niewolnikow do pracy na plantacjach oraz Wysp Brytyjskich, skąd czerpano materiał do tej muzyki (angielskie hymny, psalmy, tańce). Czarni niewolnicy interpretowali je na swój własny sposób.

Jazz w Paryżu. Oto paryski klub Excelsior Cabaret na obrazie Josepha Mompou (lata 20-te XX wieku)

W okresie niewolnoctwa powstały: "work songs" (pieśni pracy) i negro spirituals (murzyńskie pieśni religijne) śpiewane zespołowo, często wielogłosowo. Po wojnie domowej 1861 - 1865) i zniesieniu niewolnictwa, zaczęły też powstawać piesni śpiewane solowo tzw. blues a w dziedzinie instrumentalnej "ragtime". Stały się one początkiem tzw. jazzu tradycyjnego. Skład orkiestry jazzowej to trzy instrumenty dęte, np.: trąbka, klarnet, puzon i sekcja rytmiczna: gitara lub banjo, fortepian, kontrabas lub tuba basowa oraz bębny. Najwieksze tradycje w kształtowaniu tej muzyki miał Nowy Orlean. A póżniej w latach dwudziestych Chicago, Nowy Jork, Kansas City. Jazz polegał tam na improwizowaniu wokół jakiejś melodii która była tematem muzycznym. Powstają również wieksze zespoły jazzowe zwane big-bandami w składzie kilkunastu lub nawet więcej muzyków. Oprócz tradycyjnych pojawiają się elektroniczne instrumenty muzyczne na których muzycy wykonują utwory jazzowe. Lata 20-te XX wieku to rozwój jazu najpierw w Europie Zachodniej a później w innych krajach europejskich, również w Polsce. Obecnie muzyka jazzowa jest znana i grana na całym niemal świecie.

Jazz w Europie

Do Europy jazz przywędrował razem z amerykańskimi żołnierzami biorącymi udział w I wojnie światowej i tu wzbudził zachwyt ogółu, min. kompozytorów takich jak I.Strawiński, M.Ravel. (W Ameryce na jazzie opierał swe kompozycje G.Gershwin). Po II wojnie światowej powstały inne odmiany jazzu takie jak np: bebop, cool jazz, hard bop, co dało początek nowym stylom muzyki popularnej takim jak rock&roll i rythm-and-blues. Z orkiestrami jazzowymi współpracowali też znani wokaliści: F. Sinatra, B. Crosby, E. Fitzgerald. Do najsłynniejszych jazzmanów należeli: L.Amstrong, J. Olivier, M. Davies, D. Ellington. Z rytmów jazzu powstały też tańce takie jak foxtrott, twist, charleston.

Jazz w Polsce

W Polsce jazz był już znany w latach dwudziestych XX stulecia, ale największe sukcesy odniósł w II połowie XX wieku za sprawą takich muzyków jak K. Komeda, Z. Namysłowski, J. Ptaszyn-Wróblewski, U. Dudziak, St. Sojka. Od 1957 roku w Warszawie odbywa się jeden z najsłynniejszych festiwali jazzowych "Jazz Jambore"

Utwory do wysłuchania:

  • S. Joplin - "Entertrainer"
  • L. Armstrong - "When the saints go marching in"
  • L. Armstrong - "Hello Dolly"
  • B. B.King - "Introduktion"
  • E. Fitzgerald - "Everbody step"
  • L. Armstrong - "Go down Moses"
  • H. Wars - "Już nie zapomnisz mnie" - w wykonaniu J.Ptaszyn-Wróblewski Sekstet.

    Chcesz wiedzieć więcej? Zajrzyj do:

  • L. Tyrmand "U brzegów jazzu" - Kraków 1957;
  • A. Hodeir "Ludzie i problemy jazzu" - Kraków 1961;
  • R. Waschko "Jazz od frontu i od kuchni" - Kraków 1962;