Dostępne tematy na stronie

» terminologia gatunku
» historia opery
» historia opery w Polsce
» operetka
» balet
» znane opery i dramaty muzyczne
» znane operetki, wodewile i musicale
» znane balety
» utwory do wysłuchania
» libretta znanych oper
» libretta znanych operetek
» najbardziej znani śpiewacy
» chcesz wiedzieć więcej?

Definicje

Opera jest to utwór dramatyczno muzyczny w którym wszystkie role są śpiewane.

Terminy muzyczne związane z operą:

Operetka jest to lżejsza forma opery, z fragmentami mówionymi, arie są śpiewane, dużo scen baletowych, treść najczęściej o charakterze komediowym.

Balet połączenie muzyki z tańcem artystycznym bez śpiewu, może zawierać treść - czyli libretto.

Musical utwór zbliżony charakterem do operetki w unowocześnionej formie.

Wodewil komedia muzyczna przeplatana popularnymi piosenkami.

Historia opery

OPERA [wł. łac. opus - dzieło], utwór muz., w którym muzyka współdziała z akcją dram. ujętą w libretcie (o rozmaitej treści, np. mitologicznej, alegorycznej, baśniowej, fantastycznej, historycznej, realistycznej); jest przeznaczona do wykonania na scenie (z odpowiednią scenografią), zazwyczaj w specjalnie do tego celu zbudowanym teatrze operowym, zwanym również operą; składa się z partii wokalnych solowych (recytatywy, arie, ansamble) i chóralnych, z partii instrumentalnych (towarzyszenie głosom wokalnym, uwertura, interludium), niekiedy także z partii tanecznych (balet) i mówionych. Powstanie opery jako gatunku muzycznego było związane z dążeniem do odrodzenia dramatu starogreckiego i zapoczątkowaniem przez kompozytorów z kręgu Cameraty Florenckiej stylu monodii akompaniowanej.

Geneza opery sięga średniowiecznego dramatu liturgicznego (misterium), twórczości dramatycznej trubadurów (jeux partis), intermediów, komedii madrygałowej. Pierwsze opery to "Dafne" J. Periego (1597) i "Euridice" G. Cacciniego (1600) do librett O. Rinucciniego; do rozwoju opery przyczynili się następnie: C. Monteverdi (Orfeusz 1607), kompozytorzy szkoły rzymskiej (rozgraniczenie partii aryjnych od recytatywów, rozwój komedii muzycznej) i szkoły weneckiej (rozwinięcie belcanta, arii da capo, często z instrumentami koncertującymi, stosowanie 3-częściowej uwertury zw. sinfonią). Oryginalny typ francuskiej opery stworzył J.B. Lully (5-aktowa "tragedie lyrique" z prologiem i uwerturą typu francuskiego), opierając się na francuskim dramacie i tradycjach baletu dworskiego (ballet de cour).

Najważniejszym ośrodkiem opery barokowej i wczesnoklasycystycznej była szkoła neapolitańska, w której nastąpił podział na operę seria (poważną) i operę buffa (komiczną), wykształcenie zróżnicowanych recytatywów (recitativo secco, recitativo accompagnato), kulminacja rozwoju belcanta (sztuka śpiewacza kastratów), w późniejszym zaś okresie zwiększenie roli orkiestry, chóru, rozbudowanych finałów pod wpływem tendencji klasycyzujących w librettach operowych A. Zena, P. Metastasia i C. Goldoniego. We Francji powstała w tym czasie opera pastoralna i opera baletowa w stylu galant, opera wodewilowa, z silnymi akcentami ludowymi, oraz poza operą poważną "opera comique"; w Niemczech i Austrii rozwinął się singspiel, w Anglii opera balladowa (ballad opera), w Hiszpanii zarzuela z mówionymi dialogami. Reformy opery w duchu klasycznym dokonał Ch.W. Gluck, podporządkowując muzykę akcji dramatycznej o treści mitologicznej, wzbogacając partie chóru i orkiestry. Syntezą tendencji XVIII w. w operze były dzieła W.A. Mozarta. Na operze w XIX w. zaważyły silnie hasła romantyzmu, eksponowane przede wszystkim w tematyce ludowej, fantastycznej, narodowej, historycznej. Twórcą niemieckiej opery romantycznej był C.M. Weber (Wolny strzelec 1821); we Francji powstała tzw. wielka opera heroiczna (G. Spontini, F. Auber, J.F. Halevy, G. Meyerbeer); włoską operę wczesnoromantyczną reprezentowali G. Rossini, G. Donizetti, V. Bellini; opera rozwijała się także w szkołach narodowych : w Rosji (M.I. Glinka i kompozytorzy Potężnej Gromadki), w Polsce (S. Moniuszko), Czechach (B. Smetana). Ideał romantycznej syntezy sztuk zrealizował R. Wagner w swych dramatach muzycznych, wzbogacając znacznie zasób środków orkiestrowych i harmonicznych. Tendencje realistyczne w operze ujawniły się u G. Bizeta ( Carmen 1875), częściowo u G. Verdiego, zwłaszcza u werystów włoskich (P. Mascagni, R. Leoncavallo, G. Puccini), a także w dramatach realistyczno-psychologicznych R. Straussa (Salome 1905, Elektra 1909).

Od pocz. XX w. rozwijał się dramat symboliczny ( Peleas i Melisanda C. Debussy'ego 1902) i ekspresjonistyczny (A. Schonberg, P. Hindemith, częściowo Wozzeck A. Berga, wyst. 1925), opera klasycyzująca (A. Honegger, I.F. Strawinski), historyczna (S.S. Prokofjew), fantastyczna (N.A. Rimski-Korsakow, M. Ravel); żywe pozostały także kierunki narodowe (M. de Falla, L. Janacek, G. Gershwin, B. Britten i in.).

Historia opery w Polsce

W Polsce opera włoska przyjęła się dzięki nicjatywie Władysława IV, który poznał ją podczas pobytu we Florencji (1625), a po wstąpieniu na tron zorganizował stałe przedstawienia operowe na zamku warszawskim. Jedynynym polskim dziełem wystawionym wówczas była opera P. Elerta "Famo reale" (1633).

Po przerwie wywołanej wydarzeniami politycznymi (wojny kozackie, szwedzkie, tatarskie, tureckie), wznowił przedstawienia operowe król August III. Za przykładem króla organizowali własne teatry operowe magnaci. Pierwsze opery oparte na tekście polskim powstały za czasów Stanisława Augusta, w związku z powstaniem sceny narodowej w Warszawi. Miały one charakter wodewilowy, nazywano je komediooperami. Pierwszym tego rodzaju utworem była "Nędza uszczęśliwiona" M. Kamieńskiego. W podobnym stylu pisali swe dzieła sceniczne J, D. Holland, Kajetani i J. Stefani, którego "Krakowiacy Górale zyskały szczególną popularność. J. Elsner, obok melodramatów i komediooper, komponował pierwsze w Polsce opery historyczne. Śladami jego poszedł K. Kurpiński, którego opera seria "Jadwiga" oraz komedioopery "Zamek na Czorsztynie" i "Zabobon" bywają wykonywane jeszcze dzisiaj. W historii polskiej muzyki operowej przełomowa jest twórczość S. Moniuszki, twórcy polskiej opery narodowej ("Halka", "Straszny dwór", "Hrabina", "Verbum nobile", "Flis"). Kontynuatorem tradycji Moniuszki był pod koniec XIX wieku W. Żeleński, a częściowo także I. Paderewski.

Nowym etapem w historii polskiej opery była twórczość kompozytorów Młodej Polski, zwłaszcza L. Rózyckiego i K. Szymanowskiego, łączacycb osiągnięcia neoromantyzmu z tradycją narodową. W okresie międzywojennym twórczość operową uprawiali m.in. T. Joteyko, P. Rytel, M. Kondracki. Po II wojnie światowej do wybitnych polskich kompozytorów operowych należą T. Szeligowski, W. Rudziński, T. Baird, K. Penderecki.

Operetka

Operetka jest to forma widowiska muz. z akcją sceniczną, zazwyczaj o charakterze komediowym; składa się z fragmentów muzycznych (arie, duety, ansamble, interludia orkiestrowe) i tanecznych, przeplatanych fragmentami mówionymi (monologi, dialogi); operetka jest poprzedzona uwerturą (najczęściej typu potpourri) i zakończona rozbudowanym finałem; operetki są wykonywane w teatrach muzycznych, zwanych także operetkami; pierwowzorami operetek jako gatunku były: angielska opera balladowa, franc. wodewil i częściowo opera komiczna (buffa), także niem. singspiel; operetka paryska narodziła się w poł. XIX w.; jej przedstawicielami byli Herve i przede wszystkim J. Offenbach (Orfeusz w piekle 1858, Życie paryskie 1866), który wprowadził do operetki kankana; operetkę wiedeńską reprezentowali: F. Suppe, J. Strauss (syn), który spopularyzował w operetce walca, K. Millocker, K. Zeller, F. Lehar, O. Nedbal i I. Kalman; w operetce berlińskiej na miejsce walca weszły rytmy marszowe (P. Lincke, J. Gilbert, R. Benatzky, P. Abraham); operetkę angielską reprezentuje A. Sullivan, S. Jones, amerykańską głównie R. Friml (w 1 poł. XX w. powstał w Stanach Zjedn. musical), rosyjską I.O. Dunajewski, J.S. Milutin.

Balet

Nazwa pochodzi od włoskiego słowa zdrobniałego "ballo" tzn. taniec.

  • Jest to utwór sceniczno-muzyczny którego treść tzw. "libretto" wyrażona jest za pomocą tańca solowego lub zbiorowego, oraz gestykulacji tanecznej wykonawców w oparciu o tło muzyczne orkiestry.
  • Jest to nazwa sceny tańców zbiorowych (scena baletowa) w operze, operetce itp.)
  • Jest to nazwa zespołu tanecznego biorącego udział w balecie lub scenach baletowych.
  • Jest to całość sztuki baletowej danego kraju (np. balet francuski).
    Wyróżniamy kilka odmian baletu:

  • dramatyczny - z wyraźnie zaznaczoną fabułą i akcją, np. Romeo i Julia P.I. Czajkowskiego;
  • abstrakcyjny - interpretujący muzykę z założenia samoistną (np. Adaggio T. Albinoniego w interpretacji zespołu C. Drzewieckiego)
  • divertissement - wywodzący się ze wstawek tanecznych, które usamodzielniły się w XIX w., a w których nikła intryga stała się pretekstem do rozwinięcia efektownych tańców (np. Jezioro łabędzie P.I. Czajkowskiego);
  • suita baletowa - forma przejściowa między divertisesment a baletem abstrakcyjnym, łącząca różne tańce muzyką jednego kompozytora i ogólną koncepcją choreografa (np. Sylfidy F. Chopina).

    Źródeł baletu można szukać w renesansowych maskaradach karnawałowych, szczególnie popularnych we Włoszech, a także w intermediach taneczno-pantomimicznych, popularnych na francuskim dworze w XVI-XVII w. W okresie romantyzmu ukształtował się balet klasyczny, czego przykładem może być Giselle A.Ch. Adama. Na przełomie XIX i XX w. duży wpływ na nowoczesny taniec wywarły eksperymenty I. Duncan i koncepcje rytmiczne E.J. Dalcroze'a. W latach 60. XX w. duże znaczenie dla rozwoju współczesnego baletu miała działalność M. Béjarta - twórcy zespołu Balet XX Wieku. (Utworem podobnym do baletu jest pantomima, treść dzieła odtwarza się za pomocą gestów i ruchów tanecznych.)

    Najbardziej znane opery i dramaty muzyczne


    Znane operetki, śpiewogry, wodewile i musicale


    Znane balety


    Chcesz wiedzieć więcej???? Poszukaj w:

    Najbliższe sceny operowe, operetkowe, oraz filharmonie

    Opera Śląska w Bytomiu e-mail:opera@um.bytom.pl, Bytom ul. Moniuszki 21/23, tel. 281-34-31, fax 281-43-35

    Dla zainteresowanych strony internetowe Opery i Operetki i Filharmonii Śląskiej:
    www.um.bytom.pl
    www.filharmoniaslaska.art.pl

    Opera i Operetka w Krakowie

    Opera Krakowska w Krakowie, ul. Lubicz 48, 31-512 Kraków

    Scena Operowa - Teatr im. Juliusza Słowackiego, Kraków pl. Św. Ducha 1

    Scena Operetkowa - Kraków ul. Lubicz 48, Biuro Obsługi Widza: ul. Lubicz 27, 31-512 Kraków, (+48 12) 628 91 13, 628 91 15
    poniedziałek-piątek 7.30-16.00, Sekretariat: tel. (48 12) 628 91 01, 628 91 02, fax.(48 12) 628 91 03, Rezerwacja biletów:, tel. (48 12) 628 91 13, 628 91 14, 628 91 15, fax.(48 12) 628 91 11, e-mail:sekretariat@opera.krakow.pl, e-mail: marketing@opera.krakow.pl

    Dla zainteresowanych strony internetowe Opery i Operetki i Filharmonii w Krakowie:
    www.opera.krakow.pl
    www.filharmonia.pl

    Utwory do wysłuchania:

    Libretta znanych oper:

    Libretta znanych operetek:

    Najbardziej znani śpiewacy: