Słynne utwory muzyczne - muzyczne opis

Seikilos- Skolion

Jeden z kilkunastu zachowanych zabytków muzycznych ze starożytnej Grecji - fragment pieśni biesiadnej Sycylijczyka Skoliona. Znaleziona na kolumnie grobowca w Tralles w Azji Mniejszej. Pochodzi z około 100 roku przed Chrystusem.

Anonim - Bogurodzica

Anonimowa polska pieśń religijna pochodząca z XIII wieku, hymn rycerstwa polskiego śpiewany pod Grunwaldem w 1410 roku. Jest to pieśń jednogłosowa z tekstem w języku staropolskim. Muzyka nie jest podzielona na takty, jej rytm jest nieregularny i dostosowuje się do tekstu. Napisana w skali doryckiej: d-e-f-g-a-h-c-d.

Anonim - Gaude Mater Polonia (Ciesz się Matko Polsko)

Pieśń do tekstu łacińskiego, ku czci św. Stanisława. Pierwotna jej wersja była jednogłosowa i została skomponowana w XIII wieku. Za twórcę tekstu uważany jest dominikanin Wincenty z Kielc (Kielczy), a melodia prawdopodobnie zapożyczona została z Włoch. Pieśń ta została kilka wieków później opracowana na czterogłosowy chór i w tej wersji jest często wykonywana z okazji różnych uroczystości.

Fragment tekstu: Tekst łaciński Tłumaczenie polskie

Gaude Mater PoloniaProle foecunda nobili Summi regis magnalia Laude frequenta vigili Amen
Ciesz się Matko Polsko Bo syna masz szlachetnego Sław liczne niezwykłe czyny Godnego sługi bożego.Amen

Wacław z Szamotuł - Już się zmierzcha. Modlitwa, gdy dziatki spać idą

Renesansowa pieśń czterogłosowa pisana do tekstu Andrzeja Trzecieskiego w języku polskim.

Tekst:
Już się zmierzcha, nadchodzi noc,
Poprośmy Boga o pomoc,
Aby On naszym stróżem był,
Od złych czartów nas obronił,
Którzy najwięcej w ciemności,
Używają swej chytrości.

Orlando di Lasso - Echo

Renesansowy madrygał skomponowany do włoskiego tekstu. Napisany na dwa chóry czterogłosowe w formie kanonu. Naśladuje muzycznie efekt echa.

Tekst włoski:
O-la! O che bon echo!
Pigliamo ci piacere.

Mikołaj Gomółka - Melodie na psałterz polski

Melodie na psałterz polski zawierają muzykę do 150 tekstów Psałterza Dawida w przekładzie poetyckim Jana Kochanowskiego. Melodie są proste i krótkie, skomponowane na czterogłosowy chór mieszany a capella, co jest typowe dla muzyki renesansu. Niektóre melodie mają charakter wyraźnie taneczny, czasem zawierają elementy ludowe.

Jan z Lublina - Tabulatura organowa

W związku z rozkwitem życia towarzyskiego na renesansowych dworach, komponowano w owym czasie wiele muzyki tanecznej. Pochodzące z 1537 roku Tańce z tabulatury Jana z Lublina są najbardziej znanym zachowanym polskim zabytkiem tego typu. Każdy taniec składa się z dwóch części: wolnej i szybkiej. Poszczególnym częściom zbioru nadano programowe tytuły: np. Szewczyk, Taniec królewski.

Adam Jarzębski - Tamburetta

Tamburetta pochodzi ze zbioru Canzoni e concerti zawierającego 27 utworów. Skomponowana jest na skrzypce i dwie viole oraz basso continuo. Temat odznacza się charakterystycznym fanfarowym rytmem powtarzanym kolejno przez trzy instrumenty.

Claudio Monteverdi - L?Incoronazione di Poppea (Koronacja Poppei) "Dramma per musica"

tekst: Francesco Busenello. Akcja toczy się w starożytnym Rzymie.
Główne postacie: Poppea - kochanka Nerona, Nero - cesarz rzymski, Ottavia - żona Nerona, Seneca - filozof, Ottone, Drusilla - żona Ottona.
Opera Koronacja Poppei została wystawiona po raz pierwszy w Wenecji, w roku 1642. Stylistycznie dzieło reprezentuje przełom epok renesansu i baroku. Odznacza się wielkim jak na owe czasy nowatorstwem i pomysłowością w muzycznym oddaniu akcji scenicznej. Koronację Poppei wystawiano w różnych opracowaniach muzycznych, obecnie wraca się do historycznego składu zespołu instrumentalnego, zawierającego między innymi lutnie, teorbany, wirginał, organy, flety proste, szałamaje, harfy. W interpretacjach wokalnych dąży się także do odtworzenia ówczesnego sposobu śpiewu.

Henry Purcell - Dido and Aeneas (Dydona i Eneasz)

Opera w 3 aktach, libretto: Nahum Tate

Akcja toczy się w Kartaginie, w legendarnym czasie starożytnym.

Główne postacie: Dido - królowa Kartaginy, Aeneas - Rzymianin, Belina - powiernica Dido, Czarodziejka, Wiedźmy. Po raz pierwszy dzieło zostało wystawione w roku 1689 w Chelsea, przez dziewczęta z "Pensjonatu dla szlachetnie urodzonych". Opera przez wieki zapomniana, wróciła do repertuaru po dwustu latach. Prócz postaci solowych, znaczna rolę odgrywa chór. Tradycyjny skład zespołu instrumentalnego to smyczki (viole) i klawesyn.

Arcangelo Corelli - Concerto grosso g-moll "Na Boże Narodzenie"

Concerti grossi to główna forma, jaką pozostawił nam w swej spuściźnie kompozytorskiej Corelli. Concerto grosso g-moll należy do cyklu 12 utworów zebranych w opus 6. Skomponowane jest na zespół smyczkowy z towarzyszeniem basso continuo. Grupie dwojga solowych skrzypiec i wiolonczeli przeciwstawiona jest muzycznie reszta instrumentalistów. Ostatnia część dzieła Largo-pastorale napisana została w rytmie włoskiego tańca "siciliany"i opatrzona komentarzem: fatto per la notte di Natale - stąd tytuł całego utworu.

Antonio Vivaldi - Cztery pory roku

Cykl czterech koncertów skrzypcowych. Instrumentowi solowemu towarzyszy zespół smyczkowy z klawesynem. Tytuły poszczególnych koncertów to: Wiosna, Lato, Jesień, Zima. Poszczególne części koncertów również noszą tytuły programowe i odmalowują muzycznie zdarzenia związane z porami roku, np. w koncercie Jesień pierwsza część przedstawia wesołą zabawę z okazji udanych zbiorów, w części drugiej - wolnej, przedstawieni są śpiący, podchmieleni winem wieśniacy, a część trzecia to polowanie, gdzie instrumenty naśadują myśliwskie rogi, uciekającą zwierzynę i ujadanie psów.

Johann Sebastian Bach - Toccata i fuga d-moll BWV 565 na organy

Jedno z najpopularniejszych dzieł Bacha, skomponowane podczas pobytu dwudziestokilkuletniego kompozytora w Weimarze. Po improwizacyjnej wirtuozowskiej toccacie następuje fuga. Zakończenie nawiązuje do początku - znów ma swobodniejszy, popisowy charakter.

Johann Sebastian Bach - Koncerty Brandenburskie

Sześć Koncertów Brandenburskich nawiązuje do typu barokowego concerto grosso. Powstały około roku 1729 dla margrabiego brandenburskiego Christiana Ludwiga. Poszczególne koncerty zostały skomponowane na rozmaite zestawy instrumentów. W III Koncercie Brandenburskim mamy do czynienia z zespołem smyczkowym podzielonym na trzy grupy i towarzyszącym mu klawesynem.

Johann Sebastian Bach - Pasja Mateuszowa

Pasja Mateuszowa to wieloczęściowy utwór opowiadający o męce Jezusa Chrystusa, skomponowane na podwójny chór, orkiestrę i solistów śpiewaków. Tekst biblijny śpiewany przez postać Ewangelisty, przeplatany jest recytatywami, ariami, wystąpieniami chóru jako postaci akcji, bądź też refleksyjnymi chorałami. Pasja po raz pierwszy została wykonana w Wielki Piątek 15 kwietnia 1729 roku w lipskim kościele św. Tomasza. Później wykonano dzieło jeszcze kilkakrotnie, po czym popadło w zapomnienie i zostało na nowo odkryte i wykonane przez kompozytora i dyrygenta epoki romantyzmu, Felixa Mendelssohna.

Johann Sebastian Bach - Wielka msza h-moll

Wielka msza h-moll została przesłana w roku 1733 na dwór Augusta III Sasa w Dreźnie w związku ze staraniem Bacha o tytuł "nadwornego kompozytora króla polskiego, elektora saskiego i wielkiego księcia litewskiego". Ze względu na wyznanie Augusta III Msza posiada formę liturgii katolickiej. Składa się z pięciu części: Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus, Agnus Dei. W pod względem muzycznym składa się z sześciu arii, trzech duetów, siedemnastu fragmentów chóralnych. Odznacza się mistrzowską, kunsztowną fakturą polifoniczną.

Georg Friedrich Haendel - Mesjasz "Oratorium Mesjasz"

Napisane zostało w roku 1741 w ciągu zaledwie dwóch tygodni i zostało po raz pierwszy wykonane w Dublinie (w Irlandii) w 1742. Dzieło składa się z trzech części i opowiada o dziejach Jezusa Chrystusa. W Wielkiej Brytanii podczas wykonania sławnego fragmentu Alleluja publiczność ze względu na podniosły nastrój muzyki wstaje z miejsc. Mesjasz napisany jest na solistów, czterogłosowy chór i orkiestrę zazwyczaj złożoną ze smyczków, obojów, trąbek, kotłów i organówTłumaczenie tekstu:Alleluja! Bo Pan Bóg wszechpotężnie panujeAlleluja on królem naszym jest!Losami świata włada na wiekiOn włada na wiekiPanów Pan i Bogów Bóg!

Stefani Cud mniemany, czyli Krakowiacy i górale Wodewil w czterech aktach do libretta Wojciecha Bogusławskiego Prapremiera w Warszawie w roku 1794Główne postacie: Bartłomiej - młynarz, Dorota - młynarzowa, Basia - córka młynarza, Stach - ukochany Basi, Bryndas - Góral, Miechodmuch - organista.Dzieło to ma wielkie znaczenie w historii polskiego teatru, przede wszystkim ze względu na swój patriotyczny charakter. Dużą rolę odgrywa pisany gwarą tekst. W nieskomplikowanej muzyce brzmią stylizowane rytmy i motywy ludowe: krakowiaki, obertasy, tańce góralskie. W treści libretta ukrytych jest wiele aluzji politycznych. Dzieło podnosiło ducha Polaków w trudnych politycznie czasach insurekcji kościuszkowskiej i rozbiorów.Tekst:Dalej, bracia, dalej żywo,otwiera się dla nas żniwo,rzućwa pługi, rzućwa radło,trza wojować, kiej tak padło. Michał Kleofas Ogiński - Pożegnanie Ojczyzny

Książę Michał Kleofas Ogiński (1765 - 1833) urodził się w Guzowie, zmarł we Florencji. Był politykiem (między innymi piastował stanowisko podskarbiego litewskiego), studiował również muzykę. Brał udział w powstaniu kościuszkowskim, z własnych pieniędzy wyposażył nawet oddział powstańczy. Wśród licznych polonezów Ogińskiego wielką popularność zdobyło Pożegnanie Ojczyzny. Utwór skomponowany jest na fortepian, często bywa też aranżowany na inne instrumenty.

Joseph Haydn - Stworzenie świata

Oratorium skomponowane w 1798 do tekstów biblijnych oraz opartych na Raju utraconym Miltona. Kompozytor opisuje muzycznie kolejne dni powstawania świata - od chaosu poprzez powstawanie nieba, ziemi, dnia i nocy, zwierząt, aż do stworzenia pierwszych ludzi. Wykonawcami są soliści - śpiewacy (trzy archanioły, Adam i Ewa), chór oraz orkiestra symfoniczna.

Wolfgang Amadeus Mozart - Serenada Eine kleine Nachtmusik (KV 525)

Skomponowana w 1787 roku serenada przeznaczona jest na kwartet smyczkowy, często jednak usłyszeć ją można w wersji na zespół smyczkowy. Składa się z czterech części, skonstruowanych według obowiązujących w okresie klasycyzmu form.

Wolfgang Amadeus Mozart - Wesele Figara (Le nozze di Figaro)

Opera skomponowana w 1786 do tekstu włoskiego napisanego przez Lorenza da Ponte, opartego na komedii Beaumarchais?go.
Akcja toczy się nieopodal Sewilli.
Główne postacie: hrabia Almaviva, jego małżonka Hrabina, pokojówka Zuzanna, pokojowiec hrabiego Figaro, paź Cherubin.
Dzieło należy do typu opery włoskiej, to znaczy arie, duety i sceny zespołowe przeplatane są śpiewanymi recytatywami z towarzyszeniem klawesynu. W porównaniu ze sztuka Beaumarchais zawiera mniej akcentów politycznych, pozostając bardzo zabawną komedią charakterów.

Wolfgang Amadeus Mozart - Don Giovanni(Il dissoluto punito ossia Don Giovanni - dramma giocoso per musica)

Opera w dwóch aktach do libretta Lorenza da Ponte (według Moliera), wystawiona po raz pierwszy w Pradze w 1787.
Akcja rozgrywa się w XVII wieku w Sewilli.
Główne postacie: Don Giovanni, jego sługa Leporello, Donna Anna, Donna Elwira, Zerlina, Komandor.
Opera ta, napisana na zamówienie teatru operowego w Pradze, uznawana jest za jedno z największych arcydzieł tego gatunku w historii muzyki. Łączy elementy komedii z nastrojem dramatyzmu i tragedii. Należy do typu opery włoskiej, ze śpiewanymi recytatywami.

Wolfgang Amadeus Mozart - Czarodziejski flet (Die Zauberfloete)

Śpiewogra (Singspiel) do niemieckiego tekstu Emanuela Schikanedera. Premiera odbyła się w 1802 roku w Wiedniu.
Główne postacie: książę Tamino, Królowa Nocy, jej córka Pamina, arcykapłan Świątyni Słońca Sarastro, ptasznik Papageno.
Akcja toczy się w baśniowym państwie Królowej Nocy oraz w Świątyni Słońca
Dzieło należy do gatunku śpiewogry: skomponowane jest do tekstu w języku narodowym, numery muzyczne przeplatane są tekstem mówionym, prócz kunsztownych arii królowej Nocy wiele jest melodii prostych, jakby ludowych. Tematyka pozornie baśniowa, w istocie porusza problemy filozoficzne związane z ruchem wolnomularskim.

Wolfgang Amadeus Mozart - Requiem

Powstanie dzieła otoczone jest legendą, jakoby zamówił go sam diabeł, czy śmierć. W istocie dzieło zostało napisane na zlecenie anonimowego arystokraty (zidentyfikowanego później jako hrabia von Walsegg), chcącego podszyć się pod autorstwo Requiem . Pisany na łożu śmierci utwór został dokończony przez uczniów Mozarta. Składa się z typowych dla łacińskiej mszy żałobnej części: Requiem, Kyrie, Dies Irae, Lacrimosa, Tuba mirum, Rex tremendae, Confutatis, Lacrimosa, Sanctus, Benedictus . Wykonawcami jest czworo solistów, chór oraz orkiestra symfoniczna.

Tłumaczenie tekstu I części Requiem :
Wieczny odpoczynek racz im dać, Panie,
A światłość wiekuista niechaj im świeci.
Ciebie, Boże, należy wielbić na Syjonie,
Tobie dopełnić ślubów w Jeruzalem.
Wysłuchaj moją modlitwę,
Do Ciebie przyjdzie każdy człowiek.
Panie, zmiłuj się nad nami.
Wieczny odpoczynek racz im dać, Panie,
Z światłość wiekuista niechaj im świeci.

Józef Wybicki - Mazurek Dąbrowskiego

Polski Hymn Narodowy. Powstał we Włoszech w roku 1797. Autorem tekstu jest Józef Wybicki - oficer generała Dąbrowskiego, autor melodii nie jest znany. Z szacunku dla Hymnu wykonuje się go i słucha stojąc na baczność.

Tekst Hymnu Narodowego:
Jeszcze Polska nie zginęła,
Póki my żyjemy.
Co nam obca przemoc wzięła,
Szablą odbierzemy.
Marsz, marsz Dąbrowski
Z ziemi włoskiej do Polski
Za twoim przewodem
Złączym się z narodem.

Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę,
Będziem Polakami.
Dał nam przykład Bonaparte,
Jak zwyciężać mamy.
Marsz, marsz...

Ludwig van Beethoven - Sonata cis-moll "Księżycowa"

Jedna z najbardziej popularnych spośród 32 sonat fortepianowych Beethovena. Dzieło składa się z trzech części. Jego konstrukcja odchodzi od zasad klasycznych - pierwsza część jest nastrojowym nokturnem (stąd nazwa księżycowa ) i dopiero w rozbudowanej, wirtuozowskiej części mamy do czynienia z formą "allegra sonatowego".

Ludwig van Beethoven - III Symfonia Es dur "Eroica"

Dzieło zostało ukończone w roku 1804 i początkowo zadedykowane Napoleonowi Bonaparte. Po koronacji Napoleona na cesarza Francji rozgniewany kompozytor wymazał dedykację, poświęcając swój utwór jedynie "pamięci bohatera".
III symfonia została skomponowana na orkiestrę symfoniczną. Złożona jest z czterech części; po jakby pierwsze, heroicznej w nastroju części następuje posępny marsz żałobny. Kontrastuje z nim część III - scherzo, całość zaś wieńczy finał skomponowany w formie tematu z wariacjami.

Ludwig van Beethoven - V Symfonia c-moll

Po kilku latach szkicowania dzieło zostało ostatecznie ukończone w roku 1808. Ze względu na charakterystyczny motyw początkowy kojarzący się romantykom z pukaniem losu do drzwi zwana jest czasem "symfonią przeznaczenia". Utwór składa się z czterech części; w części IV dramatyczna tonacja c-moll zmienia się w radosny finał w C-dur.

Ludwig van Beethoven - IX symfonia

Ostatnia z symfonii Beethovena, postała w roku 1823, kiedy kompozytor był już całkowicie głuchy. Składa się z czterech rozbudowanych w czasie części. W finale prócz orkiestry symfonicznej występuje również chór i soliści, śpiewający tekst Ody do radości Friedricha Schillera. Temat finałowy IX Symfonii stał się hymnem Unii Europejskiej.

Fragment tekstu Ody do radości : (tłumaczenie Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego)

O, radości, iskro bogów,
kwiecie elizejskich pól
święta, - na twym świętym progu
staje nasz natchniony chór.
Jasność twoja wszystko zaćmi
złączy, co rozdzielił los,
wszyscy ludzie będą braćmi
tam gdzie twój przemówi głos.

Gioaccino Rossini - Cyrulik Sewilski (Il barbiere di Seviglia)

Libretto: Cesare Sterbini, według komedii Beaumarchais'go

Główne postacie: cyrulik Figaro, doktor Bartolo, jego wychowanica Rosina, hrabia Almaviva, nauczyciel muzyki Don Basilio.
Akcja rozgrywa się w XVIII wieku w Sewilii.
Rossini wsławił się w historii muzyki przede wszystkim jako kompozytor włoskich oper komicznych, stylistycznie stojących na pograniczu klasycyzmu i romantyzmu. Do najsłynniejszych jego dzieł należy powstały w roku 1816 Cyrulik sewilski . Praca nad tą dwuaktową operą trwała podobno tylko trzynaście dni, a jego rzymska premiera była klęską i dopiero z czasem dzieło uzyskało wielką popularność. Uwertura została przeniesiona z napisanej wcześniej opery Królowa Anglii . Muzyka Rossiniego - lekka i pełna radosnej motoryki doskonale koresponduje z dowcipnym, komediowym librettem.

Alojzy Feliński - Boże, coś Polskę...

Pieśń powstała w roku 1816 na cześć... cara Aleksandra, władcy Królestwa Kongresowego, pierwotnie nosząc tytuł: Hymn na rocznicę ogłoszenia Królestwa Polskiego z woli naczelnego wodza wojsku polskiemu do śpiewu podany . Autorem tekstu jest Alojzy Feliński. Z czasem pieśń stała się manifestacją patriotyzmu i dążeń wolnościowych Polaków.

Tekst:

Boże, coś Polskę przez tak liczne wieki
Otaczał blaskiem potęgi i chwały,
Coś ją osłaniał tarczą swej opieki od nieszczęść, które
Pognębić ją miały.
Przed twe ołtarze zanosim błaganie,
Ojczyznę wolną pobłogosław Panie (albo Racz nam zwrócić Panie ).
Karol Kurpiński - Warszawianka (La Varsovienne)

Tekst Warszawianki został napisany przez Francuza - Casimira Delavigne?a w roku 1830, na wieść o wybuchu powstania listopadowego. Autorem przekładu był Karol Sienkiewicz. W Warszawie odśpiewano ją po raz pierwszy w roku 1831

Tekst:

Oto dziś dzień krwi i chwały
Oby dniem wskrzeszenia był!
W tęczę Franków Orzeł Biały
Patrząc, lot swój w niebo wzbił;
Słońcem lipca podniecany,
woła do nas z górnych stron:
Powstań Polsko, skrusz kajdany!
Dziś twój tryumf albo zgon!
Hej, kto Polak na bagnety!
Żyj, swobodo, Polsko, żyj!
Takim hasłem cnej podniety!
Trąbo nasza wrogom grzmij!
Trąbo nasza, wrogom grzmij!

Franz Schubert - Symfonia h-moll "Niedokończona"

Choć głównym gatunkiem muzycznym tworzonym przez Schuberta były pieśni romantyczne, Niedokończona symfonia stała się jednym z najchętniej słuchanych przez melomanów jego dzieł. Składa się jedynie z dwóch części (zamiast typowych czterech), stąd nazwa Niedokończona. Zachowały się szkice z części III i IV, nie jest jednak pewne, czy kompozytor rzeczywiście utworu nie dokończył, czy też uznał dwuczęściową symfonię za harmonijną całość i zaniechał dalszego komponowania.

Fryderyk Chopin - Polonez As-dur opus 53

Pierwszego poloneza skomponował Chopin już w wieku ośmiu lat i przez całe życie chętnie sięgał do tego gatunku muzycznego, odchodząc od ściśle użytkowego, tanecznego utworu na rzecz stylizowanego, romantyczno-heroicznego muzycznego poematu, przeznaczonego do wykonań koncertowych. Jednym z najznakomitszych i najpopularniejszych polonezów Chopina jest Polonez As-dur, zwany niekiedy "bohaterskim".

Fryderyk Chopin - Scherzo h-moll

Chopin jest twórcą czterech scherz. Choć sama nazwa oznacza w języku włoskim "żart", scherza Chopina pełne są romantycznego patosu i dramatyzmu. Składają się z trzech ogniw, przy czym ostatnie jest w zasadzie powtórzeniem pierwszego (forma pieśni, środkowe natomiast stanowi kontrast pod względem charakteru. W Scherzu h-moll część środkowa zawiera cytat z kolędy Lulajże Jezuniu.

Fryderyk Chopin - 24 preludia

24 Preludia Chopina stanowią zamknięty cykl krótkich, romantycznych utworów fortepianowych, zróżnicowanych pod względem nastroju, tempa i dynamiki - od lirycznych po bardzo dramatyczne i burzliwe. Skomponowane są kolejno we wszystkich tonacjach durowych i mollowych.

Ferenc Liszt - Preludia

Utwór powstał w roku 1854. Dla wyjaśnienia jego tytułu i romantycznych nastrojów kompozytor posłużył się wierszem Alfonsa Lamartine?a "Les Préludes". Sam do partytury wpisał słowa: Czyż życie nie jest szeregiem preludiów do owej nieznanej pieśni, której pierwszą, wzniosłą nutę intonuje śmierć? Dzieło skomponowane jest na wielką orkiestrę symfoniczną w formie jednoczęściowego poematu symfonicznego.

Johannes Brahms - Niemieckie requiem (Ein deutches Requiem)

Dzieło to, dedykowane pamięci rodziców kompozytora zostało napisane przez młodego jeszcze Brahmsa i wykonane po raz pierwszy w całości w lipskim Gewandhaus w roku 1861. Nie jest to katolicka msza żałobna (Brahms sam był wyznania ewangelickiego), lecz siedmioczęściowe oratorium skomponowane do niemieckiego tekstu biblijnego. W skład zespołu wykonawczego wchodzi troje solistów, chór oraz orkiestra symfoniczna z organami.

Piotr Czajkowski - Jezioro łabędzie

Pośród różnorodnych dzieł Czajkowskiego szczególną popularnością cieszy się jego muzyka baletowa, komponowana do librett o tematyce baśniowej. Powstałe w roku 1877 Jezioro łabędzie łączy romantyczną nastrojowość z lirycznymi melodiami i ludowym, rosyjskim kolorytem. Zawiera również stylizowane tańce różnego pochodzenia, np. czardasz, walc, taniec neapolitański.

Georges Bizet - Carmen

Libretto - Henry Meilhac i Ludovic Halévy, według noweli Prospera Merimée
Główne postacie: Carmen - cygańska robotnica w fabryce cygar, Don José - sierżant, Escamillo - Torreador
Akcja rozgrywa się w Sewilli około roku 1820.

Premiera tej popularnej opery odbyła się w roku 1875 w paryskiej Operze Komicznej i zakończyła się porażką, głównie ze względu na śmiały, jak na owe czasy temat libretta oraz tragiczne zakończenie. Efektowna muzyka zawiera wiele stylizowanych rytmów hiszpańskich. Pod względem formy Carmen należy do typu "opera komiczna", zazwyczaj jednak mówione dialogi zastępowane są dokomponowanymi później śpiewanymi recytatywami.

Richard Wagner - Tristan i Izolda

Libretto - kompozytor, według legendy celtyckiej
Główne postacie: Tristan - rycerz, król Kornwalii Marek, jego żona Izolda - królewna Irlandii
Akcja toczy się w średniowieczu, w Kornwalii i Bretanii

Ten trzyaktowy dramat muzyczny powstał w latach 1857 - 1859 jako odbicie miłości kompozytora do Matilde Wesendonck. Wystawiony został po raz pierwszy w 1865 w Monachium. Poszczególnym postaciom przypisane są muzyczne "motywy przewodnie, zaś niespełnioną miłość i tęsknotę symbolizuje "akord tristanowski" - jakby zawieszone w czasie współbrzmienie dźwięków. Ze względu na swą długość (około czterech godzin) i wielkie napięcie emocjonalne muzyki dzieło stawia ogromne wymagania wykonawcom.

Stanisław Moniuszko - Halka

Libretto: Włodzimierz Wolski
Główne postacie: Halka - uboga dziewczyna góralska, młody góral Jontek, Janusz -młody szlachcic, stolnik, Zofia - jego córka. Akcja toczy się na Podhalu w początkach XIX wieku.

Moniuszko skomponował pierwszą, dwuaktową wersję Halki w Wilnie w latach 1846 - 1847. Premiera dzieła w jego drugiej, czteroaktowej postaci odbyła się 1 I 1858 w Warszawie, a następnie w Krakowie, Lwowie, Pradze, Wiedniu i Nowym Jorku (1903). Muzyka zawiera w sobie wiele stylizowanych elementów ludowych (tańce góralskie) oraz rytmy tańców polskich (polonez i mazur). Dzieło należy do czołowych pozycji polskiego repertuaru operowego. Zawiera wiele popularnych fragmentów: Mazur, polonez Niech nam żyje para młoda, aria Jontka Szumią jodły na gór szczycie.

Stanisław Moniuszko - Straszny dwór

Libretto: Jan Chęciński

Główne postacie: bracia - rycerze Stefan i Zbigniew, Miecznik, córki Miecznika - Hanna i Jadwiga, stary sługa Maciej, klucznik Skołuba, Pan Damazy, Stryjenka -Cześnikowa.
Akcja rozgrywa się w Polsce w XVIII wieku.

Moniuszko skomponował Straszny dwór "dla pokrzepienia serc" Polaków załamanych upadkiem powstania styczniowego. Treść dzieła jest pogodna, akcja przywołuje na myśl patriotyczne tradycje szlacheckie i wspaniałe karty historii Polski. Podobnie jak w Halce, tak i tu w muzyce wiele jest rytmów i melodii inspirowanych folklorem. Premiera Strasznego dworu odbyła się w 1865 roku w Warszawie, przedstawienie jednak wkrótce zostało zdjęte z afisza przez cenzurę. Wiele fragmentów muzycznych, jak np. Aria z kurantem, aria Skołuby Ten zegar stary, czy Mazur zyskało wielka popularność.

Giuseppe Verdi - Traviata

Libretto: Francesco Maria Piave według Damy kameliowej A. Dumasa

Główne postacie: Violetta - kurtyzana, Alfred Germont, stary Germont - ojciec Alfreda.
Akcja rozgrywa się w Paryżu, około 1830.

Premiera Traviaty w roku 1853 zakończyła się klęską. Jedną z przyczyn niepowodzenia było trudne do zaakceptowania dla ówczesnej, mieszczańskiej publiczności libretto z kurtyzaną w roli głównej. Później doceniono liryzm, melodyjność i nastrojowość muzyki Verdiego i obecnie dzieło należy do najczęściej wystawianych oper Verdiego.

Giuseppe Verdi - Aida

Libretto: Antonio Ghislanzoni

Główne postacie: wódz egipski Radames, Amneris - córka Faraona, Aida - niewolnica etiopska.

Akcja toczy się w starożytnym Egipcie.

Aida została skomponowana na zamówienie egipskiego kedywa, dla uświetnienia otwarcia Kanału Sueskiego. Premiera odbyła się w roku 1871 w Kairze. Muzyka Aidy łączy przepych i rozmach z liryzmem i nastrojowością. Egzotyka libretta znajduje niekiedy odbicie w orientalnej stylizacji muzyki, zwłaszcza w scenie baletowej.

Edvard Grieg - Muzyka do dramatu Ibsena "Peer Gynt"

Muzyka Griega napisana jedynie jako ilustracja do sztuki Ibsena Peer Gynt przyćmiła z czasem swą popularnością sam dramat. Wybrane fragmenty ułożone zostały w dwie suity orkiestrowe, wykonywane samodzielnie na koncertach symfonicznych. Tytuły poszczególnych części suit to między innymi: Poranek, W grocie Króla Gór, Śmierć Azy, Pieśń Solvejgi. Pełna liryzmu muzyka inspirowana norweskim folklorem.

Henryk Wieniawski - Koncert skrzypcowy d-moll

Twórczość Henryka Wieniawskiego obejmuje wyłącznie utwory skrzypcowe pisane z myślą o własnych występach. Wśród tych wirtuozowskich dzieł szczególnie ceniony i popularny jest trzyczęściowy II Koncert skrzypcowy d-moll. Obok efektownych fragmentów popisowych Koncert zawiera piękne, liryczne melodie (zwłaszcza w II części, zatytułowanej Romans) oraz rytmy taneczne (część III).

Antonin Dvořák - Tańce słowiańskie

Dwa cykle Tańców słowiańskich Dvořáka skomponowane są w duchu muzyki ludowej, choć nie zawierają autentycznych cytatów z folkloru muzycznego. Pierwotnie przeznaczone na fortepian (na cztery ręce), później zostały zinstrumentowane na orkiestrę. Przyniosły kompozytorowi sławę i popularność już za życia. Poszczególne części zbiorów różnią się charakterem i tempem; od szybkich furiantów i polek po smętne, rzewne dumki.

Modest Musorgski - Obrazki z wystawybr>
Obrazki z wystawy powstały w roku 1874 dla uczczenia przyjaciela Musorgskiego, malarza Wiktora Hartmanna, a poszczególne części dzieła inspirowane są tytułami obrazów. Łącznikiem pomiędzy nimi jest temat Promenady, za każdym razem przedstawiany w innym nastroju, jakby sam kompozytor w zamyśleniu wędrował od obrazu do obrazu. Dzieło oryginalnie przeznaczone na fortepian, zostało zinstrumentowane przez Maurice?a Ravela na wielka orkiestrę symfoniczną. Później dokonywano wielu aranżacji tego dzieła (szczególnie interesujące jest opracowanie Japończyka Isao Tomity z użyciem syntezatorów).

Modest Musorgski - Borys Godunow

Libretto: kompozytor, według Puszkina.

Główne postaci: car Borys Godunow, Dymitr Samozwaniec, Maryna Mniszchówna, książę Szujski, mnich Pimen.

Jedna z najgenialniejszych oper w historii muzyki europejskiej. Bohaterem obok cara Borysa jest lud rosyjski, charakteryzowany muzycznie w wielkich scenach zbiorowych. Muzyka odznacza się wielką oryginalnością pod względem harmonii i rytmu. Przepełniona jest klimatem rosyjskim, zarówno we fragmentach lirycznych, jak i monumentalnych śpiewach chóru.. Tytułowa partia Borysa należy do czołowych ról repertuaru głosu basowego.

Johann Strauss - Walce

Walce Straussa, choć komponowane z myślą o ogródkach kawiarnianych XIX-wiecznego Wiednia, weszły do repertuaru koncertowego i wykonywane są w filharmoniach całego świata. Pod względem formy utwory te są wiązankami kilku różnorodnych walców, poprzedzone wstępem (nierzadko marszowym) i zwieńczone kodą, podczas której następuje przypomnienie poszczególnych tematów i przyspieszenie tempa. Do najsłynniejszych dzieł Straussa należy będący symbolem Wiednia walc Nad pięknym, modrym Dunajem.

Claude Debussy Popołudnie fauna (Prélude ? l?pr?s-midi d?un Faune)Utwór został skomponowany na orkiestrę w roku 1894, pod wpływem wiersza francuskiego poety Mallarmégo. Zamysłem kompozytora nie było przedstawienie jakiejś literackiej fabuły, lecz uzyskanie atmosfery letniego, rozleniwionego popołudnia. Dzieło odgrywa ważną rolę w historii muzyki, uważane jest za początek nowego stylu, zwanego impresjonizmem muzycznym. Claude Debussy Światło księżyca (Claire de lune) Utwór jest częścią fortepianowego cyklu Suite bergamasque skomponowanego w latach 1890 - 1905. Kompozytor oddaje tu nierealną atmosferę księżycowej nocy. Światło księżyca uzyskało wielką popularność i jest często aranżowane na różne instrumenty i zespoły, zwłaszcza na ulubiony instrument impresjonistów - harfę. Scott Joplin Maple Leaf Rag (Rag klonowego liścia) Spośród ponad 600 ragtime'ów Joplina wielką popularność zyskał skomponowany w roku 1899 Maple Leaf Rag. Podobnie jak w innych utworach tego rodzaju bardzo ważnym elementemjest tu synkopowany, swingujący rytm. Giacomo Puccini - Tosca

Libretto: Luigi Illica i Giacomo Giacosa, według sztuki V. Sardou

Główne postacie: Floria Tosca - śpiewaczka, Mario Cavaradossi - malarz rewolucjonista, Scarpia - prefekt policji.

Akcja rozgrywa się w Rzymie, w roku 1800.

Prapremiera tego trzyaktowego dzieła odbyła się w roku 1900 w Rzymie. Tosca podobnie jak większość oper Pucciniego należy do nurtu zwanego muzycznym weryzmem. Ich libretta na ogół przedstawiają autentyczne, często mroczne i brutalne charaktery i namiętności ludzkie. Muzyka Toski pełna jest wewnętrznego napięcia i kontrastów, a piękne, liryczne melodie sąsiadują z szorstkimi akordami i głośną dynamiką.

Gustav Mahler - V Symfonia cis-moll

Mahler jest twórcą dziesięciu monumentalnych symfonii (dziesiąta pozostała nieukończona). Ich styl wywodzący się z późnego romantyzmu odpowiada nurtowi secesji w sztuce. Pochodząca z 1902 roku V Symfonia skomponowana jest na wielką orkiestrę symfoniczną, składa się z pięciu kontrastujących z sobą części. Po burzliwej części trzeciej następuje melancholijne, utrzymane w dekadenckim nastroju pesymizmu Adagietto, przechodzące później w dynamiczne Rondo.

Mieczysław Karłowicz - Odwieczne pieśni

Trzyczęściowe dzieło symfoniczne Karłowicza, skomponowane w latach 1904 - 1906. Części noszą tytuły: Pieśń o wiekuistej tęsknocie, Pieśń o miłości i śmierci, Pieśń o wszechbycie. W części trzeciej Pieśni o wszechbycie (ukształtowanej w formie zbliżonej do sonatowej) można wyróżnić dwa tematy muzyczne wyobrażające odwieczność i wszechbyt. Temat wszechbytu jest szeregiem alikwotów od dźwięku F.

Feliks Nowowiejski - Rota

Rota (czyli przysięga) powstała w roku 1910 do słów Marii Konopnickiej. Po raz pierwszy została wykonana z okazji odsłonięcia pomnika grunwaldzkiego w Krakowie.

Tekst Roty:
Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród
Nie damy pogrześć mowy,
Polski my naród, polski lud,
Królewski szczep Piastowy.
Nie damy, by nas gnębił wróg.
Tak nam dopomóż Bóg, tak nam dopomóż Bóg!

Igor Strawiński - Święto wiosny

Święto wiosny zostało napisane dla zespołu Baletów Rosyjskich w Paryżu i wykonane w roku 1913. Tematem baletu jest misterium pogańskie z okazji odrodzenia się przyrody po zimie. Dzieło składa się z dwóch części: Adoracja ziemi i Ofiara. Napisane jest na wielka orkiestrę symfoniczną. Muzyka zawiera ostre, "fałszywe" współbrzmienia, dużo dźwięków perkusyjnych i "dzikie", nieregularne rytmy. Jego prawykonanie, będące szokiem dla ówczesnej publiczności uważa się za narodziny nowoczesnej muzyki w XX wieku.

My, Pierwsza Brygada

Słowa do anonimowej melodii rosyjskiej: Tadeusz Biernacki i Andrzej Hałaciński

Polska pieśń patriotyczna została napisana w roku 1917 przez dwój żołnierzy I brygady Legionów Józefa Piłsudskiego.

Tekst:
Legiony to żebracza nuta,
Legiony to ofiarny stos,
Legiony to żołnierska buta,
Legiony to straceńców los!
My, Pierwsza Brygada, strzelecka gromada,
Na stos rzuciliśmy
Swój życia los,
Na stos, na stos!

Karol Szymanowski - Źródło Aretuzy

Utwór ten jest jednym z trzech poematów na skrzypce i fortepian pod wspólnym tytułem Mity, skomponowanych pod wrażeniem podróży na Sycylię. (Źródło Aretuzy bije wsycylijskim mieście Syrakuzy i jak głosi legenda ma podziemne połączenie z Grecją.) Za pomocą oryginalnego sposobu gry na fortepianie i skrzypcach Szymanowski odmalowuje bijącą źródlaną wodę i igrającą w jej kroplach nimfę.

Karol Szymanowski - Król Roger

Libretto: Jarosław Iwaszkiewicz

Główne postacie: król Sycylii Roger, jego żona Roksana, tajemniczy Pasterz

Akcja rozgrywa się w XII wieku na Sycylii.

Najważniejsza opera Szymanowskiego Król Roger została ukończona w roku 1924. Składa się z trzech aktów. Akt pierwszy oddaje nastrój bizantyńskiej świątyni, akt drugi rozgrywa się w pełnym wschodniego przepychu pałacu Rogera, akt III zaś dzieje się na pustym brzegu morza. Na kanwie zderzenia różnych cywilizacji i dziejów króla Rogera rozważane są filozoficzne problemy wartości i wierności sobie. Prapremiera Króla Rogera odbyła się w roku 1926 w Warszawie.

Karol Szymanowski - Stabat Mater

Oratorium skomponowane w roku 1926 na troje solistów, chór i orkiestrę do tekstu sekwencji Stabat Mater (w polskim tłumaczeniu). Komponując muzykę Szymanowski inspirował się polską pieśnią religijną - określił nawet swe dzieło jako Polskie requiem. Muzyka jest wyrafinowanie prosta i przejrzysta, kompozytor unika romantycznego sentymentalizmu uzyskując nastrój skupienia i wewnętrznego smutku.

Tekst:
Spraw, niech płaczę z Tobą razem,
Krzyża zamknę się obrazem
Aż po mój ostatni dech.

Karol Szymanowski - Harnasie

Widowisko baletowe o tematyce góralskiej, złożone z trzech obrazów. W muzyce uchwycone są cechy charakterystyczne folkloru podhalańskiego. Fragmenty muzyki baletowej często można usłyszeć z estrady koncertowej. Prapremiera Harnasiów odbyła się w roku 1935 w Pradze.

George Gershwin - Rapsody in Blue (Błękitna rapsodia)

Jednoczęściowe dzieło powstało w roku 1923 na zamówienie orkiestry jazzowej PaulaWhitemana. Obecnie najczęściej grywane jest w późniejszej wersji na fortepian solo z towarzyszeniem orkiestry symfonicznej. Utwór rozpoczyna sławne solo klarnetu, z użyciem efektu glissando. Gershwin łączy w muzyce Rapsodii tradycyjny (romantyczno-impresjonistyczny) styl europejski z elementami amerykańskiego jazzu.

Maurice Ravel - Bolero

Ravel napisał Bolero w roku 1927 na wielką orkiestrę symfoniczną, jako podkład muzyczny do widowiska baletowego. Utwór oparty jest na jednostajnym rytmie hiszpańskiego tańca - bolera (w metrum 3/4), powtarzającej się melodii i stopniowo narastającej głośności. Dzieło zostało dedykowane sławnej tancerce, Idzie Rubinstein. Pierwsze estradowe wykonania Bolera powodowały protesty publiczności, później osiągnęło ono niezwykłą popularność.

Carl Orff - Carmina burana

Carmina burana (po łacinie Pieśni świeckie) zostały skomponowane w roku 1937. Wchodzą w skład tryptyku scenicznego Trionfi. Tekst pochodzi ze średniowiecznego, łacińskiego rękopisu. Utwór przeznaczony jest na solistów, chóry oraz orkiestrę symfoniczną (z bardzo rozbudowaną grupą instrumentów perkusyjnych). Często wykonywany jest w formie koncertowej. Dzieło składa się z trzech części:
Veri laeta fatis - O wiośnie, In taberna - W gospodzie, Amor volat undique - O miłości. Kończy się hymnem do bogini szczęścia - Fortuny. W muzyce wiele jest archaizacji i świadomego prymitywizmu. Kompozytor często stosuje powtórzenia fraz i uporczywe, powracające wielokrotnie motywy rytmiczne.

Joaquin Rodrigo - Concierto de Aranjuez

Koncert na gitarę i orkiestrę, powstały w roku 1939. Podobnie jak inne dzieła Rodrigaopiera się na folklorze Hiszpanii, a stylistyczne nawiązuje do romantyzmu i impresjonizmu. Szczególną popularność osiągnęła II część Koncertu - tęskne, nastrojowe Adagio.

Heitor Villa-Lobos - Bachianas Brasileiras

W dziewięciu suitach Bachianas Brasileiras komponowanych w latach 1932 - 1945Villa-Lobos łączy folklor brazylijski ze stylem muzycznym nawiązującym do JohannaSebastiana Bacha. Poszczególne utwory skomponowane są na różne zespoły wykonawców: od dwóch instrumentów, poprzez ansamble kameralne, aż po orkiestrę symfoniczną. Szczególnie popularna jest V Suita na śpiew (wokalizę) oraz grupę ośmiu wiolonczel. Składa się z ona dwóch części, zatytułowanych: Aria (z tekstem opisującym księżycową noc) oraz Taniec.

Alfred Schuetz - Czerwone maki na Monte Cassino

Słowa: Feliks Konarski (Ref-Ren)

Pieśń wojskowa powstała w maju 1944 roku w okresie bitwy o Monte Cassino.

Tekst:
Czy widzisz te gruzy na szczycie?
Tam wróg twój się kryje jak szczur.
Musicie, musicie, musicie
Za kark wziąć i strącić go z gór.
I poszli szaleni, zażarci,
I poszli zabijać i mścić,
I poszli jak zawsze uparci,
Jak zawsze za honor się bić.

Czerwone maki na Monte Cassino
Zamiast rosy piły polską krew.
Po tych makach szedł żołnierz i ginął
Lecz od śmierci silniejszy był gniew.
Przejdą lata i wieki przeminą
Pozostaną ślady dawnych dni
I tylko maki na Monte Cassino
Czerwieńsze będą, bo z polskiej wzrosły krwi.

Witold Lutosławski - Koncert na orkiestrę

Monumentalne, trzyczęściowe dzieło powstało w roku 1954 i jest przeznaczone na wielką orkiestrę symfoniczną. Motywy muzyczne i rytmy inspirowane są polskim folklorem, konstrukcyjnie zaś utwór nawiązuje do dawnych form i technik kompozytorskich, jak fugato, czy passacaglia.

Witold Lutosławski - Livre pour orchestre

Dzieło Livre pour orchestre (Księga na orkiestrę) powstało w roku 1968. Składa się z trzech części - rozdziałów przedzielonych Intermediami. O ile Rozdziały skomponowane są w sposób ścisły i jednoznaczny (z zastosowaniem ćwierćtonów), w Intermediach kompozytor stosuje technikę aleatoryczną, a więc o ostatecznym efekcie dźwiękowym decyduje tu w pewnym stopniu przypadek.

Leonard Bernstein - West Side Story (Historia Dzielnicy Zachodniej)

Libretto: Arthur Laurents, według Jerome Robbinsa.

Główne postacie: Członkowie gangów: Portorykańczycy i Biali.

Napisany w roku 1956 musical West Side Story jest najbardziej znanym dziełem Leonarda Bernsteina. Opowiada o dwóch zwalczających się gangach młodzieżowych Nowego Jorku. Wśród nędzy, przemocy i nienawiści rozkwita tragiczna miłość, niczym w sztuce Szekspira Romeo i Julia. Muzyka Bernsteina łączy nurt tradycyjnej muzyki symfonicznej z rytmami jazzu i popularną muzyką amerykańską.

Krzysztof Penderecki - Ofiarom Hiroszimy tren

Utwór został skomponowany w roku 1960. Kompozytor stosuje tu nietypowe możliwości brzmieniowe instrumentów smyczkowych: pasma dźwiękowe (tzw. klastery, z angielskiego "cluster" - wiązka) stukania w pudło rezonansowe, szarpanie strun, piskliwe tony, dużo kontrastów pomiędzy dźwiękami bardzo cichymi, a głośnymi. Muzyka oddaje niepokój i poczucie zagrożenia. Partytura nie jest zapisana za pomocą tradycyjnych nut, lecz linii i znaków graficznych.

Jerry Bock - Fiddler on the Roof (Skrzypek na dachu)

Libretto: Joseph Stein według Szolema Alejchema. Teksty piosenek: Sheldon Harrick

Musical skomponowany w roku 1964 łączy w sobie komediowość i rozrywkę z momentami refleksyjnymi, a nawet dramatycznymi. Muzyka inspirowana jest żydowskim folklorem. Akcja toczy się w 1905 roku we wsi Anatewka i na przykładzie ubogiego mleczarza Tewiego i jego córek opowiada o losach ówczesnych Żydów. Dzieło osiągnęło światowy sukces; między innymi grano je na Broadway'u nieprzerwanie od 1964 do 1972 roku.

Wojciech Kilar - Krzesany

Utwór skomponowany w roku 1974 na wielką orkiestrę symfoniczną (z udziałem dużej ilości instrumentów perkusyjnych: dzwonków mszalnych, dzwoneczków owczych, triangli, talerzyków). Odmalowuje muzycznie Podhale; początek dzieła ogromnymi akordami oddaje jakby przestrzeń i majestat gór, później następuje żywiołowy taniec góralski, na koniec zaś słychać gwar nadciągającego redyku - gwar i dzwonki owiec mieszające się z przygrywającymi kapelami góralskimi.

Henryk Mikołaj Górecki - III Symfonia - Symfonia pieśni żałosnych

Dzieło powstało w roku 1976. Skomponowane na sopran i wielką orkiestrę składa się z trzech pieśni skomponowanych do tekstów: Lamentu świętokrzyskiego (I), napisu zachowanego z czasów II wojny światowej w celi więziennej (II) oraz ludowej piosenki z Opolszczyzny (III).

Tekst I części:
Synku miły i wybrany,
Rozdziel z matką swoje rany;
A wszakom cię, synku miły, w swem sercu nosiła,
A takież tobie wiernie służyła,
Przemów k matce, bych się ucieszyła,
Bo już jidziesz ode mnie , moja nadzieja miła.

Tekst II części:

Mamo, nie płacz, nie.
Niebios przeczysta Królowo,
Ty zawsze wspieraj mnie.
Zdrowaś Mario.

vvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvv