Karol Szymanowski - najwybitniejszy polski kompozytor I połowy XX wieku.


"Karol Szymanowski
(1882 - 1937)

Kompozytor a także pianista urodził się 3 października 1882, w Tymoszówce na Ukrainie zmarł 29 marca 1937, w Lozannie (Szwajcaria). Dzieciństwo spędził w rodzinnym domu. W wieku 7 lat rozpoczął naukę gry na fortepianie najpierw pod kierunkiem ojca, potem w szkole muzycznej u Gustawa Neuhausa w Elizawetgradzie.
W latach 1901-05 studiował u Marka Zawirskiego (harmonia) i Zygmunta Noskowskiego (kontrapunkt i kompozycja) w Warszawie. W tym czasie poznał Pawła Kochańskiego, Artura Rubinsteina, Grzegorza Fitelberga, Stanisława Ignacego Witkiewicza "Witkacego" i Stefana Żeromskiego. W 1905 odbył, wspólnie z Witkacym, pierwszą podróż do Włoch. W tym samym roku wraz z Grzegorzem Fitelbergiem, Ludomirem Różyckim i Apolinarym Szeluto założył Spółkę Nakładową Młodych Kompozytorów Polskich, działając pod mecenatem Władysława Lubomirskiego i promując twórczość polskich kompozytorów współczesnych. Grupa ta zyskała niebawem miano "Młodej Polski". W 1906 odbyły się koncerty kompozytorskie członków Spółki w Warszawie i Berlinie. W latach 1906-07 Karol Szymanowski wyjeżdżał kilkakrotnie do Berlina i Lipska, a w 1908 odbył kolejną podróż do Włoch. W 1912 osiedlił się w Wiedniu. W tym czasie nawiązał kontakt z firmą Universal-Edition, z którą podpisał kontrakt na 10 lat. W 1914 odbył kolejną podróż do Włoch oraz na Sycylię, do Afryki Północnej, Paryża i Londynu, zaś w latach 1915-16 wyjeżdżał do Kijowa, Moskwy i Petersburga.


"Willa "Atma" w Zakopanem
w której mieszkał Karol Szymanowski w latach 1930 - 35.
Obecnie muzeum Szymanowskiego


W 1917 roku, na skutek bolszewickiej rewolucji paĄdziernikowej, kompozytor na zawsze opuścił Tymoszówkę. Przeprowadził się do Elizawetgradu, a w 1919 osiedlił się w Warszawie. W 1921 wraz z Pawłem Kochańskim i Arturem Rubinsteinem odbył podróż do Stanów Zjednoczonych. W maju 1922 odbył się jego koncert kompozytorski w Paryżu, zakończony wielkim sukcesem. W sierpniu 1922 przyjechał po raz pierwszy po I wojnie światowej do Zakopanego, które odtąd zaczął regularnie odwiedzać. Jego artystyczne zainteresowania skupiają się coraz bardziej na polskiej muzyce ludowej, szczególnie podhalańskiej i kurpiowskiej. W 1926 odrzucił propozycję objęcia stanowiska dyrektora Konserwatorium Kairskiego. Od 22 lutego 1927 do 31 sierpnia 1929 był rektorem Konserwatorium Warszawskiego. W 1929 odbył kurację w sanatorium Edlach w Austrii, a później w Davos w Szwajcarii. Od 1 września 1930 do 30 kwietnia 1932 pełnił funkcję rektora Wyższej Szkoły Muzycznej w Warszawie. Od 1930 zamieszkał na stałe w Zakopanem w willi "Atma". W latach 1933-36 koncertował jako wykonawca własnych utworów we Francji, Belgii, Holandii, Anglii, Włoszech, Jugosławii, Bułgarii, Niemczech, Szwecji, Danii, Norwegii i Związku Radzieckim. W 1935 doszło do jedynego spotkania dwóch największych kompozytorów XX wieku - Karola Szymanowskiego i Witolda Lutosławskiego. W listopadzie 1935 na zawsze opuścił "Atmę". W 1936 przebywał kilkakrotnie w sanatorium w Grasse we Francji. W marcu 1937 przyjechał do sanatorium w Lozannie, gdzie zmarł. Karol Szymanowski otrzymał następujące odznaczenia: Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski, Order Oficerski Korony Włoskiej, Order Komandorski Korony Włoskiej, Odznakę honorową Regia Accademia di Santa Cecilia, Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski, Złoty Wawrzyn Akademicki Polskiej Akademii Literatury. Ponadto otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz członkowstwa honorowe České Akademie Véd a Uméni, Łotewskiego Konserwatorium Muzycznego w Rydze, Królewskiej Akademii św. Cecylii w Rzymie, Królewskiej Akademii Muzycznej w Belgradzie, Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej. W 1935 odznaczony został Państwow Nagrodą Muzyczna.

Najważniejsze wydarzenia z życia kompozytora:

Twórczość Szymanowskiego:

Twórczość Szymanowskiego zwykło się dzielić na 3 okresy:
1. wczesny (do wybuchu I wojny świat.),
2. środkowy (do ok. 1923),
3. późny.
We wczesnym okresie kompozytor ulegał wpływom F. Chopina i A.N. Skriabina, zwł. w swych utworach fortepianowych (Wariacje b-moll 1903, Wariacje h-moll 1904, I Sonata c-moll 1904, II Sonata A-dur 1911), oraz późnych romantyków (R. Wagner) i neoromantyków (R. Strauss, M. Reger), zwłaszcza w twórczości orkiestrowej (I Symfonia f-moll 1907, II Symfonia B-dur 1910); powstało też wówczas wiele pieśni (m.in. 2 cykle do słów T. Micińskiego, 2 cykle do słów poetów niem., Pieśni miłosne Hafiza 1911) i opera Hagith (1913, wyst. Warszawa 1922);

W okresie środkowym przejawiły się zainteresowania Szymanowskiego tematyką egzotyczną i francuską impresjonizmem (Nokturn i tarantella 1915 oraz Mity 1915 na skrzypce i fortepian, cykle utworów fortepianowych: Metopy 1915 i Maski 1916, III Symfonia "Pieśń o nocy" 1916, I Koncert skrzypcowy 1916, Pieśni Muezzina Szalonego 1918, opera Król Roger 1924, wyst. Warszawa 1926)

W ostatnim okresie Szymanowski wykorzystywał polski folklor muzyczny, zwłaszcza podhalański i kurpiowski (balet Harnasie 1933, 20 Mazurków na fortepian 1926, Pieśni kurpiowskie 1929) oraz wykazywał tendencje archaizacyjne (Stabat Mater 1926).
Nawiązania do tradycji narodowych, do muzyki ludowej oraz silna indywidualność artystyczna Szymanowskiego zdecydowały o jego pozycji - największego polskiego kompozytora 1 poł. XX w. i wybitnego twórcy europejskiego.

Inne kompozycje Szymanowskiego: III Sonata fortepianowa (1917), IV Symfonia koncertująca na fortepian i orkiestrę (1932), II Koncert skrzypcowy (1933), 2 kwartety smyczkowe (1917, 1927), Sonata d-moll na skrzypce i fortepian (1904), cykle pieśni (m.in. Słopiewnie 1921, Rymy dziecięce 1923), Veni Creator (1930), balet Mandragora (1920); także pisma muz. i lit., m.in. powieść Efebos 1918, zawierająca etyczno-estet. credo Szymanowskiego oraz artykuły publicyst., zebrane i wyd. w Pismach Szymanowskiego (t. 1: Pisma muzyczne 1984, t. 2: Pisma literackie 1994); z zamierzonej 4-tomowej Korespondencji Szymanowskiego wyd. t. 1: 1903-1919 (1982).

Największe dzieła:

Dziewięć preludiów op. 1 na fortepian * (1899-1900)
Sześć pieśni op. 2 do słów Kazimierza Tetmajera na głos i fortepian * (1900-02)
Cztery etiudy op. 4 na fortepian * (1900-02)
Wariacje na polski temat ludowy h-moll op. 10 na fortepian * (1900-04)
Wariacje b-moll op. 3 na fortepian * (1901-03)
Trzy fragmenty z poematów Jana Kasprowicza op. 5 na głos i fortepian * (1902)
Sonata fortepianowa nr 1 c-moll op. 8 * (1903-04)
Salome op. 6, pieśń do słów Jana Kasprowicza na głos i orkiestrę (1904)
Łabędź op. 7, pieśń do słów Wacława Berenta na głos i fortepian * (1904)
Sonata d- moll na skrzypce i fortepian op. 9 * (1904)
Cztery pieśni op. 11 do słów Tadeusza Micińskiego na głos i fortepian * (1904-05)
Uwertura koncertowa E-dur op. 12 na orkiestrę symfoniczną * (1904-05)
Fantazja op. 14 na fortepian * (1905)
Pięć pieśni op. 13 na głos i fortepian (1905-07)
Preludium i Fuga cis-moll na fortepian * (1905-09)
Symfonia nr 1 f-moll op. 15 (1906-07)
Trio op. 16 na fortepian, skrzypce i wiolonczelę (1907)
Dwanaście pieśni op. 17 na głos i fortepian (1907)
Penthesilea op. 18, pieśń do słów Stanisława Wyspiańskiego na głos i orkiestrę * (1908)
Loteria na mężów, operetka w 3 aktach (1908-09)
Sześć pieśni op. 20 do słów Tadeusza Micińskiego na głos i fortepian * (1909)
Symfonia nr 2 B-dur op. 19 * (1909-10)
Barwne pieśni op. 22 na głos i fortepian * (1910)
Romans D-dur op. 23 na skrzypce i fortepian * (1910)
Sonata fortepianowa nr 2 A-dur op. 21 * (1910-11) Pieśni miłosne Hafiza op. 24 na głos i fortepian * (1911)
Hagith op. 25, opera w jednym akcie * (1912-13)
Pieśni miłosne Hafiza op. 26 na głos i orkiestrę * (1914)
Symfonia nr 3 "Pieśń o nocy" op. 27 na solo tenor (lub sopran), chór mieszany i orkiestrę * (1914-16)
Nokturn i Tarantela op. 28 na skrzypce i fortepian * (1915)
Metopy op. 29, trzy poematy na fortepian * (1915)
Mity op. 30, trzy poematy na skrzypce i fortepian * (1915)
Pieśni księżniczki z baśni op. 31 na głos i fortepian * (1915)
Trzy pieśni op. 32 do słów Dymitra Dawydowa na głos i fortepian * (1915) Maski op. 34, trzy utwory na fortepian * (1915-16)
Dwanaście etiud op. 33 na fortepian * (1916)
Koncert skrzypcowy nr 1 op. 35 * (1916)
Sonata fortepianowa nr 3 op. 36 * (1917)
Kwartet smyczkowy nr 1 op. 37 * (1917)
Demeter op. 37 bis na alt solo, chór żeński i orkiestrę * (1917)
Agawe op. 38 na alt solo, chór żeński i orkiestrę * (1917)
Trzy kaprysy Paganiniego op. 40 na skrzypce i fortepian * (1918)
Cztery pieśni op. 41 do słów Rabindranatha Tagore na głos i fortepian * (1918)
Pieśni muezina szalonego op. 42 na sopran i fortepian * (1918)
Król Roger op. 46, opera w 3 aktach * (1918-24)
Mandragora op. 43, pantomima w 3 sprawach na orkiestrę symfoniczną * (1920)
Marsz uroczysty na orkiestrę (1920)
Słopiewnie op. 46 bis, pięć pieśni do słów Juliana Tuwima na głos i fortepian * (1921)
Trzy kołysanki op. 48 na głos i fortepian * (1922)
Rymy dziecięce op. 49, 20 piosenek do słów Kazimiery Iłłakowiczówny na głos i fortepian (1922-23)
Harnasie op. 55, balet-pantomima w 3 obrazach na tenor solo, chór mieszany i orkiestrę * (1923-31)
Idom se siuhaje dołu, śpiewajęcy... (Pieśń siuhajów), piosenka góralska na głos i fortepian (1924)
Dwadzieścia mazurków op. 50 na fortepian * (1924-25)
Dwie pieśni baskijskie op. 44 na głos i fortepian (1925)
Kniaź Patiomkin op. 51, muzyka do 5 aktu dramatu Tadeusza Micińskiego * (1925)
Kołysanka (Le berceuse d'Aitacho Enia) op. 52 na skrzypce i fortepian * (1925)
Stabat Mater op. 53 na głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę * (1925-26)
Cztery pieśni op. 54 do słów Jamesa Joyce'a na głos i fortepian * (1926)
Kwartet smyczkowy nr 2 op. 56 * (1927)
Vocalise-étiude na głos i fortepian (1928)
Sześć pieśni kurpiowskich na chór mieszany a cappella (1928-29)
Veni Creator op. 57 na sopran, chór mieszany, organy i orkiestrę do tekstu Stanisława Wyspiańskiego * (1930)
Pieśni kurpiowskie op. 58 na głos i fortepian * (1930-32)
Litania do Marii Panny op. 59, dwa fragmenty na sopran, chór żeński i orkiestrę * (1930-33)
Symfonia nr 4 (Symphonie concertante) op. 60 na fortepian i orkiestrę * (1932)
Koncert skrzypcowy nr 2 op. 61 * (1932-33)
Dwa mazurki op. 62 na fortepian * (1933-34)

Chcesz wiedzieć więcej? Poszukaj w: